ชาวต่างชาติที่มาอยู่เมืองไทยเกี่ยวข้องกับการแจ้งที่พักสองเรื่องที่คนมักสับสนกัน คือ ตม.30 ซึ่งเป็นหน้าที่ของเจ้าบ้านหรือเจ้าของที่พัก และการรายงานตัว 90 วัน ซึ่งเป็นหน้าที่ของชาวต่างชาติเอง ทั้งสองเรื่องมาจากพระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 และถ้าลืมแจ้งก็มีค่าปรับ บทความนี้สรุปว่าใครต้องทำอะไร ทำที่ไหน และพลาดแล้วเป็นอย่างไร

สองหน้าที่ สองคนรับผิดชอบ

เปรียบเทียบ ตม.30 กับรายงานตัว 90 วัน: ใครแจ้ง เมื่อไร และค่าปรับ

ตม.30 รายงานตัว 90 วัน
ใครต้องแจ้ง เจ้าบ้าน เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่พัก ผู้จัดการโรงแรม ชาวต่างชาติที่อยู่ไทยติดต่อกันเกิน 90 วัน
แจ้งเมื่อไร ภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่ชาวต่างชาติเข้าพัก ทุกระยะ 90 วัน
แบบที่ใช้ ตม.30 ตม.47
กฎหมาย มาตรา 38 มาตรา 37 (5)
โทษตามกฎหมาย ปรับไม่เกิน 2,000 บาท ผู้จัดการโรงแรม 2,000 ถึง 10,000 บาท (มาตรา 77) ปรับไม่เกิน 5,000 บาท และอีกไม่เกินวันละ 200 บาทจนกว่าจะแจ้ง (มาตรา 76)

การรายงานตัว 90 วันเป็นเพียงการแจ้งว่าพักอยู่ที่ไหน ไม่ใช่การต่อวีซ่า และไม่ได้ทำให้อยู่ในประเทศได้นานขึ้น

ตม.30: หน้าที่ของเจ้าบ้านและเจ้าของที่พัก

มาตรา 38 กำหนดว่า เจ้าบ้าน เจ้าของหรือผู้ครอบครองเคหสถาน หรือผู้จัดการโรงแรม ที่รับคนต่างด้าวซึ่งได้รับอนุญาตให้อยู่ในราชอาณาจักรเป็นการชั่วคราวเข้าพักอาศัย ต้องแจ้งต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ณ ที่ทำการตรวจคนเข้าเมืองในท้องที่ที่บ้านหรือโรงแรมนั้นตั้งอยู่ ภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่เวลาที่คนต่างด้าวเข้าพัก ถ้าท้องที่นั้นไม่มีที่ทำการตรวจคนเข้าเมือง ให้แจ้งที่สถานีตำรวจในท้องที่

หน้าที่นี้จึงไม่ได้มีเฉพาะโรงแรม แต่รวมถึงคนที่ให้ชาวต่างชาติเช่าบ้านหรือคอนโด และคนไทยที่มีคู่สมรสหรือญาติเป็นชาวต่างชาติมาพักด้วย กฎหมายระบุทั้งเจ้าบ้าน เจ้าของ และผู้ครอบครองที่พัก กรณีให้เช่าจึงควรตกลงให้ชัดเจนว่าใครเป็นผู้แจ้ง

แบบ ตม.30 มี 2 ส่วน ส่วนแรกเป็นข้อมูลของผู้แจ้งและที่พัก ส่วนที่สองเป็นรายชื่อชาวต่างชาติพร้อมข้อมูลจากหนังสือเดินทาง ช่องทางแจ้งมี 3 ทาง

  • ด้วยตนเอง ที่สำนักงานตรวจคนเข้าเมืองในพื้นที่ หรือสถานีตำรวจในท้องที่ที่ไม่มี ตม.
  • ไปรษณีย์ลงทะเบียน
  • ออนไลน์ ผ่านระบบแจ้งที่พักของสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (tm30.immigration.go.th) ต้องลงทะเบียนขอรหัสผู้ใช้ก่อน แล้วเพิ่มข้อมูลที่พักพร้อมแนบเอกสาร ระบบจะตรวจสอบข้อมูลที่พักก่อนอนุมัติ ผู้ใช้หนึ่งคนแจ้งได้หลายที่พัก และใช้ได้ทั้งคอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต และโทรศัพท์มือถือ

ตั้งแต่วันที่ 30 มิถุนายน 2563 ประกาศสำนักงานตำรวจแห่งชาติกำหนดให้ผู้แจ้งระบุวันเข้าพักและวันที่คาดว่าจะออก ถ้าชาวต่างชาติกลับมาพักที่เดิมภายในช่วงเวลาที่แจ้งไว้ ก็ไม่ต้องแจ้ง ตม.30 ใหม่ทุกครั้งที่กลับมา

รายงานตัว 90 วัน: หน้าที่ของชาวต่างชาติ

มาตรา 37 (5) กำหนดว่า คนต่างด้าวที่อยู่ในราชอาณาจักรเกิน 90 วัน ต้องแจ้งที่พักอาศัยของตนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่เมื่อครบ 90 วัน และทำเช่นเดียวกันทุกระยะ 90 วัน โดยใช้แบบ ตม.47

สำนักงานตรวจคนเข้าเมืองให้ยื่นได้ก่อนวันครบกำหนด 15 วัน หรือหลังวันครบกำหนด 7 วัน วันครบกำหนดดูได้จากใบรับแจ้งครั้งก่อน และถ้าเดินทางออกนอกประเทศแล้วกลับเข้ามา จะเริ่มนับ 90 วันใหม่ตั้งแต่วันที่เข้ามา

ช่องทางรายงานตัวมี 4 ทาง

  1. ไปแจ้งด้วยตนเองที่สำนักงานตรวจคนเข้าเมืองที่ดูแลพื้นที่ที่พัก
  2. มอบหมายให้ผู้อื่นนำหนังสือไปแจ้งแทน
  3. ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียน
  4. แจ้งออนไลน์ผ่านเว็บไซต์ของสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง

เอกสารที่ใช้เมื่อไปแจ้งด้วยตนเอง ได้แก่ หนังสือเดินทาง บัตรขาออก ตม.6 (ถ้ามี) ใบรับแจ้ง 90 วันครั้งก่อน (ถ้ามี) และแบบ ตม.47 ที่กรอกและลงลายมือชื่อแล้ว ถ้าส่งทางไปรษณีย์ ให้แนบสำเนาหนังสือเดินทางหน้าที่มีข้อมูลและตราประทับล่าสุด พร้อมซองติดแสตมป์จ่าหน้าถึงตัวเองเพื่อรับใบรับแจ้งกลับ

ตัวอย่าง: ช่วงเวลาที่ยื่นได้

ขั้นตอนรายงานตัว 90 วัน ตั้งแต่ดูวันครบกำหนดจนถึงเก็บใบรับแจ้ง

ใบรับแจ้งครั้งก่อนระบุวันครบกำหนดครั้งถัดไปเป็นวันที่ 10 ธันวาคม ช่วงที่ยื่นได้จึงเริ่มวันที่ 25 พฤศจิกายน (ก่อน 15 วัน) ไปจนถึงวันที่ 17 ธันวาคม (หลัง 7 วัน) ถ้ายื่นภายในช่วงนี้ไม่มีค่าปรับ แต่ถ้าปล่อยเลยวันที่ 17 ธันวาคมไป ต้องไปแจ้งที่ ตม. และเสียค่าปรับ

ถ้าระหว่างนั้นเดินทางกลับประเทศบ้านเกิดแล้วกลับเข้ามาใหม่ วันครบกำหนดเดิมไม่ใช้แล้ว ให้นับ 90 วันใหม่จากวันที่เข้ามา

ลืมแจ้งแล้วเสียค่าปรับเท่าไร

  • ตม.30 ไม่แจ้งหรือแจ้งช้า มาตรา 77 กำหนดโทษปรับไม่เกิน 2,000 บาท ถ้าผู้ไม่แจ้งเป็นผู้จัดการโรงแรม ปรับตั้งแต่ 2,000 ถึง 10,000 บาท
  • รายงานตัว 90 วันช้าเกินช่วงที่ยื่นได้ มาตรา 76 กำหนดโทษปรับไม่เกิน 5,000 บาท และปรับอีกไม่เกินวันละ 200 บาทจนกว่าจะแจ้งให้ถูกต้อง ตามข้อมูลของสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง ถ้ามาแจ้งเองหลังเลยกำหนด เสียค่าปรับ 2,000 บาท แต่ถ้าถูกจับได้ว่าไม่ได้แจ้ง เสียค่าปรับ 5,000 บาท

การมาแจ้งเองทันทีที่รู้ตัวจึงเสียน้อยกว่าการรอจนถูกตรวจพบ

สิ่งที่ควรทำเพื่อไม่ให้พลาด

  • จดวันครบกำหนดจากใบรับแจ้ง 90 วันทุกครั้ง และตั้งเตือนล่วงหน้าราว 2 สัปดาห์
  • เก็บใบรับแจ้งทุกฉบับ ทั้งใบ ตม.30 และใบรายงานตัว 90 วัน
  • เจ้าของบ้านหรือคอนโดที่ปล่อยเช่าให้ชาวต่างชาติ ลงทะเบียนระบบออนไลน์ไว้ล่วงหน้า เพื่อแจ้งได้ภายใน 24 ชั่วโมงเมื่อมีผู้เช่าใหม่
  • อย่าเข้าใจผิดว่าการรายงานตัว 90 วันคือการต่ออายุการพำนัก วันที่ได้รับอนุญาตให้อยู่ยังเป็นไปตามตราประทับในหนังสือเดินทาง

ปรึกษาทนายด้านคนเข้าเมือง

ถ้ามีปัญหาที่ซับซ้อนกว่านี้ เช่น ถูกปรับหรือถูกดำเนินคดีจากการไม่แจ้ง ต้องการเปลี่ยนประเภทวีซ่า หรือไม่แน่ใจว่าใครมีหน้าที่แจ้งในสัญญาเช่า บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรี ทนายที่สนใจจะตอบกลับในแชตของแพลตฟอร์ม หรือค้นหาทนายด้านคนเข้าเมือง เลือกจังหวัดและภาษาที่ทนายพูดได้