ชาวต่างชาติที่อยู่ในไทยได้รับอนุญาตให้อยู่ถึงวันที่กำหนดไว้เท่านั้น ถ้าเลยวันนั้นไปแม้เพียงวันเดียว ถือว่าอยู่เกินกำหนด (Overstay) ซึ่งเป็นความผิดตามกฎหมายคนเข้าเมือง เรื่องนี้เกี่ยวกับคนไทยด้วย ถ้าคู่สมรส ญาติ หรือเพื่อนเป็นชาวต่างชาติ บทความนี้สรุปค่าปรับ โทษห้ามกลับเข้าประเทศ และสิ่งที่ควรทำทันทีเมื่อรู้ตัว

Overstay คืออะไร และนับวันอย่างไร

สิ่งที่กำหนดว่าอยู่ได้ถึงวันไหนคือวันครบกำหนดอนุญาตให้อยู่ ที่ ตม. ประทับหรือบันทึกไว้เมื่อเข้าประเทศหรือเมื่อได้รับการต่ออายุ ไม่ใช่วันหมดอายุของวีซ่า ซึ่งเป็นเพียงกำหนดเวลาที่ใช้เดินทางเข้าได้ ความเข้าใจผิดเรื่องนี้เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด

การอยู่ในราชอาณาจักรหลังการอนุญาตสิ้นสุดเป็นความผิดตามมาตรา 81 แห่ง พ.ร.บ.คนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 มีโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ค่าปรับวันละ 500 บาท สูงสุด 20,000 บาท

ในทางปฏิบัติ ผู้ที่อยู่เกินกำหนดแล้วแสดงตัวเพื่อเดินทางออก ถูกเรียกเก็บค่าปรับวันละ 500 บาท แต่ไม่เกิน 20,000 บาท ค่าปรับจึงเต็มเพดานเมื่ออยู่เกินครบ 40 วัน อยู่เกินนานกว่านั้นค่าปรับไม่เพิ่มขึ้น แต่โทษห้ามเข้าประเทศจะหนักขึ้นตามระยะเวลา

ค่าปรับมักชำระที่เคาน์เตอร์ ตม. ก่อนเดินทางออก ถ้าไม่มีเงินพอชำระ อาจถูกควบคุมตัวไว้จนกว่าจะชำระได้ จึงควรเตรียมเงินสดให้พอ

โทษห้ามกลับเข้าประเทศ: มอบตัวเองกับถูกจับต่างกันมาก

เทียบโทษห้ามเข้าประเทศไทยตามระยะเวลาที่อยู่เกิน ระหว่างกรณีมอบตัวเองกับกรณีถูกจับ

ตามคำสั่งกระทรวงมหาดไทยที่ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 20 มีนาคม 2559 ระยะเวลาห้ามเข้าประเทศขึ้นอยู่กับว่าอยู่เกินนานเท่าไร และมอบตัวเองหรือถูกจับ โดยเริ่มนับตั้งแต่วันที่เดินทางออกจากประเทศ

อยู่เกินกำหนด มอบตัวเอง ถูกจับกุม / ดำเนินคดี
ไม่เกิน 90 วัน ไม่ถูกห้ามเข้า (เสียค่าปรับ) ห้ามเข้า 5 ปี
เกิน 90 วัน ห้ามเข้า 1 ปี ห้ามเข้า 5 ปี
เกิน 1 ปี ห้ามเข้า 3 ปี ห้ามเข้า 10 ปี
เกิน 3 ปี ห้ามเข้า 5 ปี ห้ามเข้า 10 ปี
เกิน 5 ปี ห้ามเข้า 10 ปี ห้ามเข้า 10 ปี

จากตารางจะเห็นว่า คนที่อยู่เกินเพียงไม่กี่สัปดาห์แต่ถูกจับ อาจถูกห้ามเข้าประเทศนานกว่าคนที่อยู่เกินเป็นปีแต่มาแสดงตัวเอง นอกจากนี้ผู้ที่ถูกจับอาจถูกดำเนินคดี ถูกควบคุมตัวระหว่างรอส่งกลับ และถูกผลักดันออกนอกประเทศ

ตัวอย่างการคำนวณ

  • อยู่เกิน 12 วัน แล้วไปแสดงตัวที่สนามบิน เสียค่าปรับ 12 x 500 = 6,000 บาท ไม่ถูกห้ามเข้าประเทศ
  • อยู่เกิน 60 วัน แล้วแสดงตัวเอง ค่าปรับเต็มเพดาน 20,000 บาท (ไม่ใช่ 30,000 บาท) ยังไม่ถูกห้ามเข้า เพราะไม่เกิน 90 วัน
  • อยู่เกิน 120 วัน แล้วแสดงตัวเอง เสีย 20,000 บาท และห้ามเข้าประเทศ 1 ปีนับแต่วันเดินทางออก
  • อยู่เกิน 30 วัน แต่ถูกตำรวจตรวจพบ อาจถูกดำเนินคดีและห้ามเข้าประเทศ 5 ปี

(ตัวเลขเป็นตัวอย่างตามหลักเกณฑ์ข้างต้น เจ้าหน้าที่เป็นผู้พิจารณาในแต่ละกรณี)

ทำอะไรทันทีเมื่อรู้ว่าอยู่เกินกำหนด

ขั้นตอนที่ควรทำเมื่อรู้ว่าอยู่เกินกำหนด ตั้งแต่ตรวจวันครบกำหนดจนถึงเดินทางออกและชำระค่าปรับ

  1. ตรวจวันครบกำหนดให้แน่ชัด ดูตราประทับหรือเอกสารการต่ออายุล่าสุดในหนังสือเดินทาง แล้วนับว่าเกินมากี่วัน
  2. อย่ารอให้ถูกตรวจพบ ยิ่งอยู่เกินนาน ความเสี่ยงถูกจับยิ่งสูง และโทษห้ามเข้าประเทศยิ่งยาว
  3. ติดต่อ ตม. หรือทนาย สอบถามได้ที่สายด่วน ตม. 1178 ถ้าสถานะซับซ้อน เช่น มีคดีค้างอยู่ หนังสือเดินทางหาย หรือมีครอบครัวในไทย ควรปรึกษาทนายก่อนแสดงตัว
  4. เตรียมเอกสารและเงิน หนังสือเดินทาง ตั๋วเดินทางออก และเงินสดสำหรับค่าปรับ
  5. แสดงตัว ชำระค่าปรับ และเดินทางออก เก็บใบเสร็จค่าปรับไว้ เผื่อใช้ยื่นขอวีซ่าครั้งต่อไป

อย่าพยายามแก้ปัญหาด้วยการจ้างคนที่อ้างว่า "ลบประวัติ" หรือ "ทำตราประทับใหม่" ให้ได้ นอกจากไม่ได้ผลแล้ว ยังอาจกลายเป็นความผิดเรื่องเอกสารปลอมเพิ่มอีก

ป้องกันไม่ให้อยู่เกินกำหนด

  • จดวันครบกำหนดอนุญาตไว้ในปฏิทิน พร้อมตั้งเตือนล่วงหน้าหลายสัปดาห์
  • ยื่นขอต่ออายุที่สำนักงาน ตม. ก่อนวันครบกำหนด ไม่ใช่หลังจากนั้น
  • ทุกครั้งที่ได้รับการต่ออายุ ตรวจวันที่ใหม่ในหนังสือเดินทางให้ถูกต้องก่อนออกจากเคาน์เตอร์
  • ถ้าเดินทางเข้าออกบ่อย ให้ถือวันที่ในตราประทับครั้งล่าสุดเป็นหลักเสมอ

ปรึกษาทนายด้านคนเข้าเมือง

กรณีอยู่เกินกำหนดนาน มีคดีอื่นเกี่ยวข้อง หรือมีคู่สมรสและลูกอยู่ในไทย การวางแผนก่อนแสดงตัวช่วยลดผลเสียได้มาก บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรีโดยไม่ต้องใส่ข้อมูลส่วนตัว ทนายที่สนใจจะตอบกลับผ่านแชทในระบบ หรือค้นหาทนายด้านคนเข้าเมืองตามจังหวัดและภาษาที่ใช้ได้ทันที