ตั้งชื่อร้าน ออกแบบโลโก้ และเริ่มขายได้ดี แต่วันหนึ่งพบว่ามีคนใช้ชื่อเดียวกันหรือยื่นจดทะเบียนตัดหน้าไปแล้ว เรื่องนี้เกิดขึ้นบ่อยกับธุรกิจเล็กและร้านออนไลน์ บทความนี้สรุปการจดเครื่องหมายการค้าตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 (แก้ไขล่าสุดโดยฉบับที่ 3 พ.ศ. 2559) ตั้งแต่ตรวจค้นจนถึงต่ออายุ พร้อมค่าธรรมเนียมจริงตามตารางของกรมทรัพย์สินทางปัญญา

ทำไมต้องจดทะเบียน

เมื่อจดทะเบียนแล้ว เจ้าของมีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวที่จะใช้เครื่องหมายนั้นกับสินค้าที่จดไว้ (มาตรา 44) ส่วนเครื่องหมายที่ไม่ได้จดทะเบียน กฎหมายไม่ให้ฟ้องคดีเพื่อป้องกันการละเมิดหรือเรียกค่าสินไหมทดแทนฐานละเมิดเครื่องหมายการค้า (มาตรา 46) เหลือเพียงการฟ้องกรณีที่มีคนเอาสินค้าของตนไปลวงขายว่าเป็นสินค้าของเจ้าของ ซึ่งต้องพิสูจน์มากกว่า

กฎหมายเดียวกันนี้ใช้กับเครื่องหมายบริการ เช่น ชื่อร้านอาหาร คลินิก หรือบริการขนส่งด้วย

เครื่องหมายแบบไหนจดได้

มาตรา 6 วางหลักไว้ 3 ข้อ

  • มีลักษณะบ่งเฉพาะ คือทำให้คนรู้ว่าสินค้านี้ต่างจากของคนอื่น (มาตรา 7) คำที่บรรยายลักษณะหรือคุณภาพของสินค้าโดยตรง เช่น เรียกขนมว่า "อร่อย" หรือ "กรอบ" มักขาดลักษณะนี้
  • ไม่มีลักษณะต้องห้าม เช่น ธงชาติ หรือตราแผ่นดิน
  • ไม่เหมือนหรือคล้ายกับเครื่องหมายที่ผู้อื่นจดไว้แล้ว จนคนอาจสับสนหรือหลงผิดในความเป็นเจ้าของหรือแหล่งกำเนิดของสินค้า ไม่ว่าจะใช้กับสินค้าจำพวกเดียวกันหรือต่างจำพวกกัน ที่นายทะเบียนเห็นว่ามีลักษณะอย่างเดียวกัน (มาตรา 13)

ตรวจค้นก่อนยื่น

สินค้าและบริการแบ่งเป็น 45 จำพวก (สินค้า 1–34 บริการ 35–45) ก่อนยื่นควร

  1. ระบุให้ชัดว่าจะใช้กับสินค้าหรือบริการอะไร เพราะต้องระบุรายการสินค้าทีละอย่างในคำขอ (มาตรา 9)
  2. ค้นในฐานข้อมูลเครื่องหมายการค้าบนเว็บไซต์กรมทรัพย์สินทางปัญญา ทั้งชื่อที่สะกดคล้าย เสียงเรียกขานคล้าย และรูปที่คล้ายกัน
  3. ถ้าเจอเครื่องหมายใกล้เคียง ปรับชื่อหรือรูปตั้งแต่ตอนนี้ ถูกกว่าการแก้ไขหลังยื่น

ขั้นตอนจดเครื่องหมายการค้า 5 ขั้น ตั้งแต่ตรวจค้นจนถึงได้รับจดทะเบียน

ขั้นตอนหลังยื่นคำขอ

ยื่นได้ที่กรมทรัพย์สินทางปัญญา หรือยื่นออนไลน์ผ่านระบบ e-Filing ของกรม จากนั้น

  • นายทะเบียนตรวจคำขอ ถ้าคำขอไม่ถูกต้อง นายทะเบียนสั่งให้แก้ไขภายใน 60 วันนับแต่ได้รับคำสั่ง (มาตรา 15) ถ้าไม่รับจดทะเบียน (มาตรา 16) อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการเครื่องหมายการค้าได้ภายใน 60 วัน (มาตรา 18)
  • ประกาศโฆษณา เมื่อนายทะเบียนเห็นควรรับจด จะประกาศโฆษณาคำขอ (มาตรา 29)
  • ช่วงคัดค้าน 60 วัน ผู้ที่เห็นว่าตนมีสิทธิดีกว่าหรือเครื่องหมายนั้นจดไม่ได้ ยื่นคำคัดค้านได้ภายใน 60 วันนับแต่วันประกาศโฆษณา (มาตรา 35) ผู้ขอต้องยื่นคำโต้แย้งภายใน 60 วันนับแต่ได้รับสำเนาคำคัดค้าน มิฉะนั้นถือว่าละทิ้งคำขอ
  • ชำระค่าจดทะเบียนภายใน 60 วัน เมื่อไม่มีผู้คัดค้าน หรือชนะคำคัดค้านแล้ว นายทะเบียนสั่งให้จดทะเบียนและแจ้งให้ชำระค่าธรรมเนียมภายใน 60 วันนับแต่ได้รับหนังสือ ถ้าไม่ชำระถือว่าละทิ้งคำขอ (มาตรา 40)

เมื่อจดทะเบียนแล้ว กฎหมายให้ถือวันที่ยื่นคำขอเป็นวันจดทะเบียน (มาตรา 42) สิทธิจึงย้อนไปถึงวันยื่น นี่คือเหตุผลที่ควรยื่นให้เร็ว

ค่าธรรมเนียมอย่างเป็นทางการ

ค่าธรรมเนียมคิดตามจำนวนรายการสินค้าในแต่ละจำพวก

รายการ 1–5 อย่างต่อจำพวก เกิน 5 อย่าง
ยื่นคำขอจดทะเบียน อย่างละ 1,000 บาท จำพวกละ 9,000 บาท
จดทะเบียน (หลังผ่านการคัดค้าน) อย่างละ 600 บาท จำพวกละ 5,400 บาท
ต่ออายุ อย่างละ 2,000 บาท จำพวกละ 18,000 บาท

นอกจากนี้ รูปเครื่องหมายที่กว้างหรือยาวเกิน 5 เซนติเมตร เสียเพิ่มเซนติเมตรละ 200 บาทสำหรับส่วนที่เกิน และคำคัดค้านเสียฉบับละ 2,000 บาท

ตัวอย่าง ร้านขนมจดชื่อร้านสำหรับสินค้าจำพวก 30 จำนวน 3 อย่าง (คุกกี้ เค้ก ขนมปัง) เสียค่ายื่นคำขอ 3 × 1,000 = 3,000 บาท และเมื่อได้รับจดทะเบียนเสียอีก 3 × 600 = 1,800 บาท รวม 4,800 บาท ถ้าระบุ 8 อย่างในจำพวกเดียวกัน จะเสียค่ายื่น 9,000 บาท และค่าจดทะเบียน 5,400 บาท รวม 14,400 บาท จึงควรเลือกรายการสินค้าที่ใช้จริงหรือตั้งใจจะใช้

ตารางค่าธรรมเนียมเครื่องหมายการค้าอย่างเป็นทางการ ค่ายื่นคำขอ ค่าจดทะเบียน และค่าต่ออายุ

อายุ 10 ปีและการต่ออายุ

การจดทะเบียนมีอายุ 10 ปีนับแต่วันจดทะเบียน ซึ่งก็คือวันยื่นคำขอ (มาตรา 53) ต่ออายุได้ครั้งละ 10 ปี

  • ยื่นคำขอต่ออายุพร้อมค่าธรรมเนียมภายใน 3 เดือนก่อนวันสิ้นอายุ (มาตรา 54)
  • ถ้าไม่ทัน ยังต่อได้ภายใน 6 เดือนนับแต่วันสิ้นอายุ แต่ต้องเสียค่าธรรมเนียมเพิ่มร้อยละ 20 ของค่าต่ออายุ

จดวันยื่นคำขอไว้ในปฏิทิน แล้วตั้งเตือนล่วงหน้าก่อนครบ 10 ปี

จดคุ้มครองในต่างประเทศ

การจดทะเบียนคุ้มครองเฉพาะในประเทศที่จด ไทยเป็นภาคีพิธีสารมาดริดตั้งแต่ 7 พฤศจิกายน 2560 ผู้ที่ยื่นคำขอหรือจดทะเบียนในไทยแล้ว ยื่นคำขอระหว่างประเทศผ่านกรมทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อขอความคุ้มครองในประเทศสมาชิกที่เลือกได้ กรมเก็บค่าจัดเตรียมและจัดส่งคำขอ 2,000 บาทต่อคำขอ ไม่รวมค่าธรรมเนียมขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลกและของประเทศปลายทาง

ถ้ามีคนปลอมหรือเลียนแบบ

เมื่อเครื่องหมายจดทะเบียนในไทยแล้ว กฎหมายมีโทษอาญา

  • ปลอมเครื่องหมาย: จำคุกไม่เกิน 4 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 108)
  • เลียนเครื่องหมายเพื่อให้ประชาชนหลงเชื่อ: จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 109)
  • นำเข้า จำหน่าย เสนอจำหน่าย หรือมีไว้เพื่อจำหน่ายซึ่งสินค้าที่มีเครื่องหมายปลอมหรือเลียน มีโทษเท่ากัน (มาตรา 110)

เก็บหลักฐานการขาย ภาพหน้าร้านออนไลน์ และใบเสร็จการซื้อสินค้าปลอมไว้ แล้วปรึกษาทนายก่อนแจ้งความหรือส่งหนังสือเตือน

ปรึกษาทนายเรื่องเครื่องหมายการค้า

ทนายด้านทรัพย์สินทางปัญญาช่วยตรวจค้น เลือกจำพวกและรายการสินค้า ตอบคำสั่งนายทะเบียน และรับมือคำคัดค้านได้ทันกำหนด 60 วัน บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรีเพื่อให้ทนายที่สนใจตอบกลับทางแชท หรือค้นหาทนายตามประเภทคดีและจังหวัดได้ทันที