เริ่มขายขนมผ่านเพจ เปิดร้านของชำหน้าบ้าน หรือรับทำสินค้าขายเอง หลายคนสงสัยว่าต้องไปจดทะเบียนอะไรหรือเปล่า คำตอบอยู่ในพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ พ.ศ. 2499 และประกาศกระทรวงพาณิชย์ฉบับใหม่ปี 2567 ซึ่งปรับเกณฑ์ให้ร้านเล็ก ๆ ไม่ต้องจดง่ายขึ้นกว่าเดิมมาก บทความนี้สรุปว่าใครต้องจด ยื่นที่ไหน เสียเท่าไร และถ้าไม่จดจะเป็นอย่างไร
ทะเบียนพาณิชย์คืออะไร
ทะเบียนพาณิชย์คือการแจ้งข้อมูลกิจการต่อรัฐ เช่น ชื่อร้าน ชนิดกิจการ ที่ตั้ง และเจ้าของ เมื่อจดแล้วจะได้ใบทะเบียนพาณิชย์ไว้เป็นหลักฐานว่ากิจการนี้มีตัวตน ใช้แสดงต่อลูกค้า คู่ค้า หรือหน่วยงานที่ขอดูได้
ทะเบียนพาณิชย์ไม่ใช่การตั้งบริษัท ไม่ใช่การจดทะเบียนภาษี และไม่ใช่ใบอนุญาตประกอบกิจการ เป็นเรื่องแยกกันตามกฎหมายแต่ละฉบับ
ใครต้องจด: เกณฑ์ใหม่ปี 2567
ประกาศกระทรวงพาณิชย์ปี 2567 ยกเลิกประกาศเดิมฉบับที่ 93/2520 และฉบับที่ 11/2553 และกำหนดให้ผู้ที่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์เหลือ 2 กลุ่ม คือ
- บุคคลธรรมดา ที่ทำกิจการในนามตัวเอง
- ห้างหุ้นส่วนสามัญที่ไม่ได้จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล รวมถึงคณะบุคคล กิจการร่วมค้า และกลุ่มวิสาหกิจ
โดยต้องจดเมื่อทำกิจการอย่างใดอย่างหนึ่งใน 5 ชนิดนี้
| ชนิดกิจการ | ต้องจดเมื่อ |
|---|---|
| ซื้อมาขายไป | ขายได้ตั้งแต่วันละ 300 บาท หรือมีสินค้าไว้ขายตั้งแต่ 10,000 บาท |
| ผลิตสินค้าและขายเอง | ขายได้ตั้งแต่วันละ 300 บาท หรือมีสินค้าที่ผลิตตั้งแต่ 10,000 บาท |
| นายหน้าหรือตัวแทนขายสินค้า | สินค้าที่ทำการมีค่าตั้งแต่วันละ 300 บาท |
| ขายสินค้าหรือบริการออนไลน์ | ต้องจด ไม่มีเกณฑ์ยอดขาย |
| โรงสีข้าว โรงเลื่อยที่ใช้เครื่องจักร | ต้องจด |
เกณฑ์เดิมตามประกาศปี 2553 อยู่ที่วันละ 20 บาท หรือมีสินค้า 500 บาท ประกาศใหม่จึงยกเว้นร้านเล็กมากได้มากขึ้น แต่การขายผ่านอินเทอร์เน็ต เช่น เพจ เว็บไซต์ หรือร้านในแพลตฟอร์มออนไลน์ ยังต้องจดทุกกรณี
ใครไม่ต้องจด
- นิติบุคคล เช่น บริษัทจำกัด ห้างหุ้นส่วนจำกัด และห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล ตามประกาศปี 2567 ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์อีก เพราะจดทะเบียนนิติบุคคลกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าไว้แล้ว
- กลุ่มเกษตรกร ตามกฎหมายว่าด้วยกลุ่มเกษตรกร
- การค้าเร่และการค้าแผงลอย กิจการเพื่อการศาสนาหรือการกุศล และกิจการของมูลนิธิ สมาคม สหกรณ์ หรือส่วนราชการ ซึ่ง พ.ร.บ.ทะเบียนพาณิชย์ไม่ใช้บังคับตั้งแต่ต้น (มาตรา 7)
- ร้านที่ขายหน้าร้านอย่างเดียว และต่ำกว่าเกณฑ์ทั้งสองข้อ คือขายได้ไม่ถึงวันละ 300 บาท และมีสินค้าไม่ถึง 10,000 บาท
ตัวอย่าง ร้านของชำหน้าบ้านขายได้วันละประมาณ 250 บาท มีสินค้าในร้านราว 8,000 บาท ยังไม่ต้องจด แต่ถ้าสต็อกเพิ่มเป็น 12,000 บาท แม้ยอดขายเท่าเดิม ก็เข้าเกณฑ์ต้องจดแล้ว
ยื่นที่ไหน ภายในเมื่อไร
ต้องยื่นขอจดทะเบียนภายใน 30 วันนับแต่วันเริ่มประกอบกิจการ (มาตรา 11) ที่สำนักงานทะเบียนพาณิชย์ในท้องที่ที่สำนักงานแห่งใหญ่ของร้านตั้งอยู่ (มาตรา 10)
- กรุงเทพมหานคร สำนักงานเขตทั้ง 50 เขต หรือสำนักงานมาตรฐานการคลังและทรัพย์สิน สำนักการคลัง กรุงเทพมหานคร
- ต่างจังหวัด เทศบาล องค์การบริหารส่วนตำบล หรือเมืองพัทยา ตามที่ตั้งของร้าน
เจ้าของยื่นเองหรือมอบอำนาจให้คนอื่นยื่นแทนก็ได้ ร้านออนไลน์ที่ไม่มีหน้าร้านมักใช้บ้านที่อยู่เป็นที่ตั้งสำนักงานแห่งใหญ่
เตรียมเอกสารอะไรบ้าง
- คำขอจดทะเบียน แบบ ทพ.
- บัตรประจำตัวประชาชนของเจ้าของ
- ถ้าเจ้าของเป็นเจ้าบ้าน แสดงทะเบียนบ้านต่อนายทะเบียน ถ้าไม่ใช่เจ้าบ้าน ต้องมีหนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่พร้อมเอกสารสิทธิของผู้ยินยอม หรือสำเนาสัญญาเช่าพร้อมเอกสารสิทธิของผู้ให้เช่า
- แผนที่แสดงที่ตั้งร้านและสถานที่สำคัญใกล้เคียงโดยสังเขป
- หนังสือมอบอำนาจและสำเนาบัตรของผู้มอบ (ถ้าให้คนอื่นยื่นแทน)
- ห้างหุ้นส่วนสามัญที่ไม่ได้จดทะเบียน แนบหนังสือหรือสัญญาจัดตั้งห้างหุ้นส่วนด้วย
ค่าธรรมเนียม
- จดทะเบียนตั้งใหม่ 50 บาท
- จดทะเบียนเปลี่ยนแปลงรายการ ครั้งละ 20 บาท
- จดทะเบียนเลิกกิจการ 20 บาท
- ขอใบแทนใบทะเบียนพาณิชย์ ฉบับละ 30 บาท
- ขอตรวจดูเอกสาร ครั้งละ 20 บาท และขอคัดสำเนาพร้อมรับรอง ฉบับละ 30 บาท
หลังจดแล้วต้องทำอะไรต่อ
- แสดงใบทะเบียนพาณิชย์ไว้ที่สำนักงานในที่ที่เห็นได้ง่าย (มาตรา 14) กรมพัฒนาธุรกิจการค้าระบุว่าแสดงด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ได้ด้วย
- ติดป้ายชื่อร้านไว้หน้าสำนักงานแห่งใหญ่และสาขาภายใน 30 วันนับแต่วันจดทะเบียน ป้ายต้องมีอักษรไทยอ่านง่าย จะมีภาษาต่างประเทศด้วยก็ได้ และชื่อต้องตรงกับที่จดไว้ สาขาต้องมีคำว่า "สาขา" (มาตรา 15)
- เปลี่ยนแปลงรายการหรือเลิกกิจการ เช่น ย้ายที่ตั้ง เปลี่ยนชื่อร้าน เพิ่มชนิดสินค้า หรือปิดร้าน ต้องยื่นจดทะเบียนภายใน 30 วันนับแต่วันที่เปลี่ยนหรือเลิก (มาตรา 13)
- ใบทะเบียนหาย ต้องขอใบแทนภายใน 30 วันนับแต่วันที่หาย (มาตรา 14)
ร้านออนไลน์ที่จดทะเบียนพาณิชย์แล้ว ยังขอเครื่องหมาย DBD Registered จากกรมพัฒนาธุรกิจการค้ามาแสดงบนเว็บไซต์หรือหน้าร้านได้ ช่วยให้ลูกค้าตรวจสอบได้ว่าร้านมีตัวตนจริง
ไม่จดหรือแจ้งช้า มีโทษอย่างไร
| ความผิด | โทษปรับ |
|---|---|
| ไม่จดทะเบียน แจ้งข้อความเท็จ หรือไม่มาให้ถ้อยคำเมื่อนายทะเบียนเรียก | ไม่เกิน 2,000 บาท และถ้าไม่จดต่อเนื่อง ปรับอีกวันละไม่เกิน 100 บาทจนกว่าจะจด (มาตรา 19) |
| ไม่แสดงใบทะเบียน ไม่ขอใบแทนเมื่อหาย หรือไม่ติดป้ายชื่อ | ไม่เกิน 200 บาท และปรับอีกวันละไม่เกิน 20 บาทจนกว่าจะทำ (มาตรา 20) |
ตัวอย่าง คุณมะลิเริ่มขายขนมผ่านเพจ Facebook ในชื่อตัวเอง เป็นการขายออนไลน์จึงต้องจดไม่ว่ายอดขายเท่าไร คุณมะลิยื่นที่สำนักงานเขตที่บ้านตั้งอยู่ภายใน 30 วันนับจากวันเริ่มขาย เสียค่าธรรมเนียม 50 บาท ต่อมาย้ายบ้าน ก็ยื่นจดเปลี่ยนแปลงที่ตั้งภายใน 30 วัน เสียอีก 20 บาท
ชาวต่างชาติที่อยากเปิดกิจการ
ชาวต่างชาติที่จะทำธุรกิจในไทยมีกฎหมายอื่นเกี่ยวข้องนอกจากทะเบียนพาณิชย์ เช่น พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ซึ่งจำกัดธุรกิจหลายประเภท ควรปรึกษาทนายก่อนลงทุนหรือเซ็นสัญญาเช่าร้าน
ปรึกษาทนายเรื่องธุรกิจ
ถ้ายังไม่แน่ใจว่ากิจการของคุณต้องจดหรือไม่ ควรตั้งเป็นร้านในนามตัวเองหรือตั้งบริษัท หรือกำลังจะเริ่มธุรกิจร่วมกับหุ้นส่วน บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรี ทนายที่สนใจจะตอบกลับผ่านแชตในระบบ หรือค้นหาทนายด้านธุรกิจตามจังหวัดและภาษาที่ต้องการได้ทันที
