ภาพคนทุบตีสุนัขจนบาดเจ็บ วางยาแมวจรจัด หรือเจ้าของที่ย้ายบ้านแล้วทิ้งสัตว์เลี้ยงไว้ข้างทาง เป็นเรื่องที่กฎหมายไทยห้ามไว้ชัดเจน บทความนี้สรุปพระราชบัญญัติป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 2557 ว่าห้ามอะไร มีข้อยกเว้นอะไร เจ้าของสัตว์มีหน้าที่อย่างไร โทษเป็นอย่างไร และถ้าพบเห็นการทารุณกรรมสัตว์ควรแจ้งที่ไหน

กฎหมายนี้คุ้มครองสัตว์ตัวไหน

กฎหมายฉบับนี้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2557 และใช้บังคับตั้งแต่วันถัดไป คำว่าสัตว์ตามกฎหมายนี้หมายถึงสัตว์ที่โดยปกติเลี้ยงไว้เป็นสัตว์บ้าน เพื่อใช้งาน เป็นพาหนะ เป็นเพื่อน เป็นอาหาร เพื่อการแสดง หรือเพื่อการอื่น ไม่ว่าจะมีเจ้าของหรือไม่ก็ตาม (มาตรา 3)

กฎหมายจึงคุ้มครองทั้งสุนัขและแมวที่เลี้ยงในบ้าน สุนัขและแมวจรจัด และสัตว์ที่เลี้ยงไว้ในฟาร์ม การทำร้ายสัตว์จรจัดจึงเป็นความผิดได้เช่นเดียวกับการทำร้ายสัตว์ที่มีเจ้าของ

สรุปกฎหมายคุ้มครองสัตว์ 6 ข้อ ตั้งแต่สัตว์ที่ได้รับความคุ้มครอง โทษทารุณกรรม การห้ามละทิ้ง จนถึงคำสั่งศาล

อะไรคือการทารุณกรรมสัตว์

มาตรา 20 ห้ามผู้ใดกระทำการอันเป็นการทารุณกรรมสัตว์โดยไม่มีเหตุอันสมควร และมาตรา 3 ให้ความหมายของการทารุณกรรมว่า การกระทำหรืองดเว้นการกระทำใด ๆ ที่ทำให้สัตว์ได้รับความทุกข์ทรมานไม่ว่าทางร่างกายหรือจิตใจ ได้รับความเจ็บปวด ความเจ็บป่วย ทุพพลภาพ หรืออาจมีผลทำให้สัตว์นั้นตาย รวมถึงการใช้สัตว์ทำงานจนเกินสมควร

กฎหมายนับทั้งการกระทำ เช่น ทุบตีสัตว์จนบาดเจ็บ และการงดเว้นการกระทำ เช่น ขังสัตว์ไว้โดยไม่ให้อาหารและน้ำจนเจ็บป่วย

เรื่องที่กฎหมายไม่ถือเป็นการทารุณกรรม

มาตรา 21 ยกเว้นการกระทำบางอย่างไว้ ไม่ให้ถือเป็นการทารุณกรรมตามมาตรา 20 ที่ควรรู้ ได้แก่

  • ฆ่าสัตว์เพื่อใช้เป็นอาหาร เฉพาะสัตว์ที่เลี้ยงไว้เพื่อเป็นอาหาร
  • ฆ่าสัตว์ตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมการฆ่าสัตว์และจำหน่ายเนื้อสัตว์
  • ฆ่าสัตว์เพื่อควบคุมโรคระบาดตามกฎหมายว่าด้วยโรคระบาดสัตว์
  • ฆ่าสัตว์เมื่อสัตวแพทย์เห็นว่าสัตว์ป่วย พิการ หรือบาดเจ็บ และรักษาให้มีชีวิตอยู่รอดโดยไม่ทุกข์ทรมานไม่ได้
  • ฆ่าสัตว์ตามพิธีกรรมหรือความเชื่อทางศาสนา
  • ฆ่าสัตว์เมื่อจำเป็นเพื่อป้องกันอันตรายแก่ชีวิตหรือร่างกายของคนหรือสัตว์อื่น หรือป้องกันความเสียหายแก่ทรัพย์สิน

ข้อยกเว้นข้อแรกใช้กับสัตว์ที่เลี้ยงไว้เพื่อเป็นอาหารเท่านั้น ส่วนข้อสุดท้ายต้องเป็นกรณีที่จำเป็นเพื่อป้องกันอันตรายหรือความเสียหาย

เจ้าของสัตว์ต้องดูแล และห้ามทิ้ง

มาตรา 22 กำหนดให้เจ้าของสัตว์จัดสวัสดิภาพให้สัตว์ของตนอย่างเหมาะสม ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด โดยคำนึงถึงประเภท ชนิด ลักษณะ สภาพ และอายุของสัตว์ การจัดสวัสดิภาพสัตว์หมายถึงการเลี้ยงหรือดูแลให้สัตว์อยู่ในสภาวะที่เหมาะสม มีสุขภาพอนามัยที่ดี มีที่อยู่ อาหาร และน้ำอย่างเพียงพอ (มาตรา 3)

มาตรา 23 ห้ามเจ้าของสัตว์ปล่อย ละทิ้ง หรือกระทำการใด ๆ ให้สัตว์พ้นจากการดูแลของตนโดยไม่มีเหตุอันสมควร แต่การโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองให้คนที่ต้องการนำสัตว์ไปดูแลแทน ไม่นับเป็นการละทิ้งตามมาตรานี้

ตัวอย่าง (สมมติ) คุณบีต้องย้ายไปอยู่คอนโดที่ห้ามเลี้ยงสัตว์ และพาแมว 2 ตัวไปด้วยไม่ได้ การนำแมวไปปล่อยไว้หน้าวัดให้พ้นจากการดูแลของตน คือการปล่อยหรือละทิ้งที่มาตรา 23 ห้าม ซึ่งมีค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 40,000 บาท แต่ถ้าคุณบีหาเพื่อนที่อยากเลี้ยงแมว แล้วส่งมอบแมวทั้ง 2 ตัวให้ ถือเป็นการโอนให้ผู้ที่จะดูแลแทน ไม่เป็นการละทิ้ง

โทษตามกฎหมาย

การกระทำ มาตรา ผลทางกฎหมาย
ทารุณกรรมสัตว์โดยไม่มีเหตุอันสมควร มาตรา 20 และ 31 จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ไม่จัดสวัสดิภาพสัตว์ตามหลักเกณฑ์ที่รัฐมนตรีประกาศ มาตรา 22 และ 32 ค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 40,000 บาท
ปล่อยหรือละทิ้งสัตว์ มาตรา 23 และ 32 ค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 40,000 บาท

กฎหมายฉบับนี้อยู่ในบัญชีท้ายพระราชบัญญัติว่าด้วยการปรับเป็นพินัย พ.ศ. 2565 ความผิดที่มีแต่โทษปรับตามกฎหมายนี้จึงเปลี่ยนเป็นความผิดทางพินัย ซึ่งไม่เป็นโทษทางอาญา ส่วนการทารุณกรรมสัตว์ยังเป็นความผิดอาญาที่มีโทษจำคุก

เมื่อศาลพิพากษาลงโทษผู้ทารุณกรรมสัตว์ และเห็นว่าถ้าสัตว์ยังอยู่กับเจ้าของหรือผู้กระทำความผิดต่อไป สัตว์อาจถูกทารุณกรรมหรือได้รับการดูแลที่ไม่เหมาะสมอีก ศาลอาจสั่งห้ามเจ้าของหรือผู้กระทำความผิดครอบครองสัตว์ตัวนั้น และมอบให้หน่วยงานของรัฐหรือบุคคลที่เห็นสมควรดูแลต่อไป (มาตรา 33)

ถ้าสัตว์ที่ถูกทำร้ายเป็นสัตว์ของคุณ

สัตว์ที่มีเจ้าของเป็นทรัพย์ของเจ้าของ ผู้ที่จงใจทำร้ายหรือฆ่าสัตว์ของคนอื่นจึงยังมีความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 358 ด้วย โทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์เป็นความผิดอันยอมความได้ (มาตรา 361) เจ้าของสัตว์ต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด มิฉะนั้นคดีในข้อหานี้ขาดอายุความ (มาตรา 96) นอกจากนี้เจ้าของยังฟ้องเรียกค่าเสียหายทางแพ่งจากผู้ที่ทำละเมิดได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420)

พบเห็นการทารุณกรรมสัตว์ ทำอย่างไร

ผู้ที่พบเห็นสัตว์ถูกทารุณกรรมแจ้งความร้องทุกข์หรือกล่าวโทษต่อพนักงานสอบสวนได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นเจ้าของสัตว์

5 ขั้นตอนเมื่อพบเห็นการทารุณกรรมสัตว์ ตั้งแต่ดูแลความปลอดภัย จดรายละเอียด จนถึงแจ้งตำรวจและกรมปศุสัตว์

  1. ดูแลความปลอดภัยของตัวเองก่อน ไม่ต้องเข้าไปเผชิญหน้ากับผู้กระทำ ถอยออกมาแล้วแจ้งเจ้าหน้าที่
  2. จดรายละเอียด วันเวลา สถานที่ สิ่งที่เห็น ชนิดและจำนวนสัตว์ และชื่อกับช่องทางติดต่อของพยาน
  3. ถ่ายภาพหรือคลิป เมื่อทำได้โดยไม่ทำให้ตัวเองเสี่ยงอันตราย
  4. แจ้งตำรวจ ที่สถานีตำรวจในพื้นที่ หรือโทรสายด่วน 191 หรือ 1599
  5. แจ้งกรมปศุสัตว์ ผ่านแอปพลิเคชัน DLD 4.0 หรือติดต่อสำนักงานปศุสัตว์ในพื้นที่

พนักงานเจ้าหน้าที่ตามกฎหมายนี้ ซึ่งรวมถึงเจ้าหน้าที่ของกรมปศุสัตว์ มีอำนาจเข้าตรวจสอบ ยึดหรืออายัดสัตว์ และนำสัตว์ที่ถูกทารุณกรรมไปตรวจรักษาหรือช่วยเหลือ (มาตรา 25)

ปรึกษาทนายเรื่องสัตว์ถูกทารุณกรรม

ถ้าสัตว์ของคุณถูกทำร้ายและคุณต้องการดำเนินคดีหรือเรียกค่าเสียหาย หรือคุณถูกกล่าวหาว่าทารุณกรรมหรือละทิ้งสัตว์ ทนายช่วยประเมินข้อเท็จจริง หลักฐาน และกำหนดเวลาที่ต้องระวังได้ บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรีเพื่อให้ทนายที่สนใจติดต่อกลับทางแชต หรือค้นหาทนายตามประเภทคดีและจังหวัดได้ทันที