แจ้งความคดีอาญาได้ถึงเมื่อไร? คดียอมความได้ต้องร้องทุกข์ใน 3 เดือน อายุความมาตรา 95 และแจ้งไว้เป็นหลักฐานใช้ไม่ได้

ถูกโกงเงิน ถูกยักยอกทรัพย์ ถูกใส่ความให้เสียชื่อเสียง หรือมีคนบุกรุกที่ดิน หลายคนคิดว่าค่อยไปแจ้งความทีหลังก็ได้ แต่ในคดีอาญาบางประเภท กฎหมายให้เวลาผู้เสียหายเพียง 3 เดือน ถ้าช้ากว่านั้น คดีขาดอายุความและเอาผิดทางอาญาไม่ได้อีก บทความนี้สรุปกำหนดเวลาที่ต้องรู้ตามประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.)

ความผิดอันยอมความได้ กับความผิดอาญาแผ่นดิน

คดีอาญาแบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม ซึ่งมีกติกาเรื่องเวลาต่างกัน

• ความผิดอันยอมความได้ (ความผิดต่อส่วนตัว) คือความผิดที่กฎหมายเขียนไว้ว่ายอมความได้ พนักงานสอบสวนจะสอบสวนไม่ได้ เว้นแต่ผู้เสียหายร้องทุกข์ตามระเบียบ (ป.วิ.อ. มาตรา 121)
• ความผิดอาญาแผ่นดิน คือความผิดอื่นทั้งหมด พนักงานสอบสวนมีอำนาจสอบสวนได้เอง และบุคคลอื่นที่ไม่ใช่ผู้เสียหายก็แจ้งเรื่องได้ เรียกว่า "คำกล่าวโทษ" (ป.วิ.อ. มาตรา 2 (8))

ความผิดอันยอมความได้ที่พบบ่อย

กฎ 3 เดือน: ร้องทุกข์ให้ทันในคดียอมความได้

ป.อ. มาตรา 96 กำหนดว่า ในความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายไม่ได้ร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด คดีขาดอายุความ

• เวลา 3 เดือนเริ่มนับเมื่อรู้ครบทั้งสองอย่าง คือรู้ว่ามีการกระทำความผิด และรู้ว่าใครเป็นคนทำ
• วันที่ผู้เสียหาย "รู้" ต้องพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐาน และมักเป็นประเด็นโต้แย้งในศาล ทางที่ปลอดภัยคือรีบร้องทุกข์ ไม่รอจนใกล้ครบ 3 เดือน
• ความผิดอาญาแผ่นดินไม่มีกำหนด 3 เดือนนี้ แต่ยังมีอายุความฟ้องคดีตามมาตรา 95
• ความผิดฐานหมิ่นประมาท ถ้าผู้เสียหายเสียชีวิตก่อนร้องทุกข์ บิดา มารดา คู่สมรส หรือบุตรของผู้เสียหายร้องทุกข์ได้ (มาตรา 333)

แจ้งความไว้เป็นหลักฐาน ไม่เท่ากับร้องทุกข์

ตามกฎหมาย "คำร้องทุกข์" คือการที่ผู้เสียหายกล่าวหาต่อเจ้าหน้าที่ว่ามีผู้กระทำความผิดจนตนได้รับความเสียหาย โดยมีเจตนาจะให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ (ป.วิ.อ. มาตรา 2 (7))

การไปให้ตำรวจลงบันทึกประจำวันไว้เป็นหลักฐานเฉย ๆ โดยยังไม่ประสงค์ให้ดำเนินคดี ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้หลายคดีว่าไม่ใช่คำร้องทุกข์ ถ้าเป็นความผิดอันยอมความได้และภายใน 3 เดือนไม่มีคำร้องทุกข์ที่ถูกต้อง คดีขาดอายุความ แม้จะเคยไปสถานีตำรวจมาแล้วก็ตาม

เมื่อต้องการเอาผิด จึงควรบอกพนักงานสอบสวนให้ชัดว่า ต้องการร้องทุกข์ให้ดำเนินคดีกับผู้กระทำความผิด และตรวจข้อความในบันทึกให้ตรงกับเจตนานั้นก่อนลงชื่อ

ร้องทุกข์ที่ไหน และต้องบอกอะไร

• ผู้รับคำร้องทุกข์ ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน (ป.วิ.อ. มาตรา 123) หรือต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจที่มีตำแหน่งรองหรือเหนือพนักงานสอบสวน ซึ่งต้องรีบส่งเรื่องต่อไปยังพนักงานสอบสวน (มาตรา 124)
• รูปแบบ ทำเป็นหนังสือหรือร้องด้วยวาจาก็ได้ ถ้าเป็นหนังสือต้องลงวันเดือนปีและลายมือชื่อผู้ร้องทุกข์ ถ้าร้องด้วยวาจา พนักงานสอบสวนจะบันทึกไว้ ลงวันเดือนปี และให้ทั้งผู้บันทึกกับผู้ร้องทุกข์ลงลายมือชื่อ
• เนื้อหา ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้องทุกข์ ลักษณะของความผิด พฤติการณ์ที่เกิดขึ้น ความเสียหายที่ได้รับ และชื่อหรือรูปพรรณของผู้กระทำผิดเท่าที่บอกได้ (มาตรา 123)

นำข้อมูลและหลักฐานที่มีไปด้วย เช่น ข้อความแชต หลักฐานการโอนเงิน หรือรูปถ่าย เพื่อเล่าพฤติการณ์และความเสียหายได้ครบ

นอกจากให้พนักงานอัยการเป็นผู้ฟ้องแล้ว ผู้เสียหายยังมีสิทธิฟ้องคดีอาญาต่อศาลเองได้ด้วย (ป.วิ.อ. มาตรา 28) ทนายความช่วยดูได้ว่าเรื่องของคุณควรใช้ทางใด

อายุความฟ้องคดีอาญาตามมาตรา 95

ทุกคดีอาญามีอายุความฟ้องคดีตาม ป.อ. มาตรา 95 นับแต่วันกระทำความผิด ถ้าไม่ได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนด คดีขาดอายุความ กำหนดเวลาขึ้นกับโทษสูงสุดของความผิดนั้น

1. 20 ปี ความผิดที่มีโทษประหารชีวิต จำคุกตลอดชีวิต หรือจำคุก 20 ปี
2. 15 ปี ความผิดที่มีโทษจำคุกกว่า 7 ปีแต่ยังไม่ถึง 20 ปี
3. 10 ปี ความผิดที่มีโทษจำคุกกว่า 1 ปีถึง 7 ปี
4. 5 ปี ความผิดที่มีโทษจำคุกกว่า 1 เดือนถึง 1 ปี
5. 1 ปี ความผิดที่มีโทษจำคุกตั้งแต่ 1 เดือนลงมา หรือโทษอย่างอื่น

สิ่งที่ต้องทำให้ทันคือ "ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาล" การร้องทุกข์อย่างเดียวยังไม่หยุดอายุความนี้ และถ้าฟ้องและได้ตัวมาศาลแล้ว แต่ผู้กระทำความผิดหลบหนีหรือวิกลจริตจนศาลสั่งงดการพิจารณา เมื่อเวลาผ่านไปเกินกำหนดเดียวกันนับแต่วันหลบหนีหรือวันที่ศาลสั่งงดการพิจารณา ก็ขาดอายุความเช่นกัน

ความผิดอันยอมความได้จึงต้องผ่านสองด่าน คือร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน และฟ้องพร้อมได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในอายุความตามมาตรา 95

ตัวอย่าง: ฝากรถไว้แล้วถูกนำไปขาย

คุณเอฝากรถจักรยานยนต์ไว้กับคุณบีระหว่างไปต่างจังหวัด คุณบีนำรถไปขายเสียเองเมื่อวันที่ 5 มกราคม และคุณเอรู้เรื่องเมื่อกลับมาในวันที่ 10 มกราคม

• การครอบครองทรัพย์ของคนอื่นแล้วเบียดบังเป็นของตนโดยทุจริตเป็นความผิดฐานยักยอก (มาตรา 352) ซึ่งยอมความได้ (มาตรา 356)
• คุณเอรู้ทั้งเรื่องและตัวคนทำในวันที่ 10 มกราคม จึงต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับจากวันนั้น ถ้ารอไปร้องทุกข์ในเดือนพฤษภาคม ก็เกิน 3 เดือนและคดีขาดอายุความแล้ว
• ยักยอกมีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี อายุความตามมาตรา 95 จึงเป็น 10 ปีนับจากวันที่ 5 มกราคม ซึ่งเป็นวันกระทำความผิด

ถอนคำร้องทุกข์และการยอมความ

• ความผิดอันยอมความได้ เมื่อถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับไป (ป.วิ.อ. มาตรา 39 (2)) ก่อนตกลงยอมความจึงควรให้ทนายช่วยดูข้อตกลง เพราะหลังจากนั้นจะกลับมาเอาผิดทางอาญาเรื่องเดิมไม่ได้
• ความผิดอาญาแผ่นดิน ผู้ร้องทุกข์ถอนคำร้องทุกข์ได้ แต่ไม่ตัดอำนาจพนักงานสอบสวนที่จะสอบสวน หรือพนักงานอัยการที่จะฟ้องคดี (มาตรา 126)

ปรึกษาทนายก่อนเวลาหมด

เรื่องเวลาเป็นจุดที่คดีอาญาแพ้กันบ่อย ทั้งการนับวันที่รู้ตัวผู้กระทำ และการแยกว่าความผิดใดยอมความได้ บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรี ทนายที่สนใจจะติดต่อกลับผ่านแชตในระบบ หรือค้นหาทนายคดีอาญาตามจังหวัดและภาษาที่ต้องการได้ทันที