จดทะเบียนรับรองบุตรทำอย่างไร? ความยินยอมของแม่และลูก เด็กเล็กต้องขอศาล และสิทธิของลูกหลังจดทะเบียน

ลูกที่เกิดจากพ่อแม่ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน ตามกฎหมายเป็นลูกของแม่เพียงฝ่ายเดียว แม้พ่อจะเลี้ยงดู ส่งเสีย หรือมีชื่ออยู่ในสูติบัตรก็ตาม พ่อที่อยากเป็นพ่อตามกฎหมาย มีอำนาจปกครอง และให้ลูกมีสิทธิครบถ้วน ต้องทำให้ลูกเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของตนก่อน บทความนี้สรุปหลักตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ว่าด้วยครอบครัว

ลูกนอกสมรสเป็นลูกของใครตามกฎหมาย

เด็กที่เกิดจากหญิงที่ไม่ได้สมรสกับชาย ถือเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของหญิงนั้น เว้นแต่จะมีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น (มาตรา 1546) แม่จึงใช้อำนาจปกครองคนเดียว ส่วนพ่อจะเป็นพ่อตามกฎหมายได้ 3 ทาง (มาตรา 1547)

ใครต้องให้ความยินยอม

พ่อจะจดทะเบียนเด็กเป็นบุตรได้ต่อเมื่อได้รับความยินยอมของทั้งเด็กและแม่เด็ก (มาตรา 1548) ความยินยอมนี้เป็นเรื่องเฉพาะตัว แม่ให้ความยินยอมแทนลูกไม่ได้

• เด็กหรือแม่ไม่ได้มาที่อำเภอ นายทะเบียนจะแจ้งการขอจดทะเบียนไปยังเด็กและแม่ ถ้าไม่คัดค้านหรือไม่ให้ความยินยอมภายใน 60 วันนับแต่ได้รับแจ้ง กฎหมายให้สันนิษฐานว่าไม่ยินยอม ถ้าอยู่นอกประเทศไทยขยายเป็น 180 วัน ความเงียบจึงไม่ใช่การตกลง
• เด็กหรือแม่คัดค้าน ไม่ยินยอม หรือไม่อาจให้ความยินยอมได้ การจดทะเบียนต้องมีคำพิพากษาของศาล เมื่อพ่อนำคำพิพากษาไปยื่น นายทะเบียนจะจดทะเบียนให้
• ลูกยังเล็กเกินกว่าจะเข้าใจ ถือว่าเด็กไม่อาจให้ความยินยอมได้ ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยไว้ทั้งกรณีเด็กอายุ 5 เดือน (คำพิพากษาฎีกาที่ 1177/2540) และเด็กอายุ 3 ปี (คำพิพากษาฎีกาที่ 5982/2551) ว่าต้องให้ศาลพิพากษา ในทางปฏิบัติ นายทะเบียนจะดูว่าเด็กรู้เรื่องพอจะให้ความยินยอมด้วยตนเองได้หรือไม่
• แม่เสียชีวิตแล้ว แม่ให้ความยินยอมไม่ได้ จึงต้องขอให้ศาลพิพากษาเช่นกัน

จดทะเบียนที่อำเภอ: ขั้นตอนและเอกสาร

พ่อเป็นผู้ยื่นคำร้อง ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งใดก็ได้ไม่ว่าจะมีภูมิลำเนาที่ไหน หรือที่สถานทูตและสถานกงสุลไทยในต่างประเทศ แม่และเด็กต้องมาให้ความยินยอมต่อหน้านายทะเบียนด้วยตนเอง

1. เตรียมบัตรประจำตัวประชาชนและทะเบียนบ้านของพ่อ แม่ และเด็ก สูติบัตรของเด็ก และพยานบุคคล 2 คน
2. พ่อยื่นคำร้องขอจดทะเบียนรับรองบุตร
3. แม่และเด็กให้ความยินยอมต่อหน้านายทะเบียน
4. นายทะเบียนจดทะเบียนและออกทะเบียนรับรองบุตร (คร.11)

การจดทะเบียนที่สำนักทะเบียนไม่เสียค่าธรรมเนียม ถ้าขอให้ไปจดนอกสำนักทะเบียน เสียฉบับละ 200 บาท

เมื่อต้องไปศาล

คดีขอให้จดทะเบียนรับรองบุตรยื่นที่ศาลเยาวชนและครอบครัว ถ้าทุกฝ่ายเห็นตรงกัน เช่น แม่ยินยอมแต่ลูกยังเล็กเกินจะให้ความยินยอม มักยื่นเป็นคำร้อง ถ้าแม่คัดค้าน จะเป็นคดีที่มีข้อพิพาท ศาลเยาวชนและครอบครัวแนะนำว่าผู้ร้องต้องพาเด็กและแม่ไปพบผู้อำนวยการสถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน เพื่อทำรายงานเสนอศาลประกอบการพิจารณา

ถ้ามีข้อสงสัยว่าเป็นพ่อจริงหรือไม่ ศาลสั่งให้ตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ เช่น ตรวจ DNA ได้ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 128/1) ผู้ถูกขอให้ตรวจมีสิทธิไม่ยินยอม แต่การปฏิเสธโดยไม่มีเหตุอันสมควรอาจทำให้ศาลสันนิษฐานข้อเท็จจริงเป็นผลร้ายแก่ฝ่ายนั้น

กลับกัน ถ้าพ่อไม่ยอมรับ ลูกฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าเป็นบุตรได้เมื่อมีเหตุตามมาตรา 1555 เช่น มีเอกสารที่ชายนั้นทำไว้ยอมรับว่าเด็กเป็นบุตร ชายนั้นอยู่กินกับแม่อย่างเปิดเผยในช่วงที่ตั้งครรภ์ หรือเด็กเป็นที่รู้กันทั่วไปว่าเป็นบุตรของชายนั้น ถ้าเด็กอายุยังไม่ถึง 15 ปี ผู้แทนโดยชอบธรรม ซึ่งมักเป็นแม่ ฟ้องแทน ถ้าอายุ 15 ปีแล้ว เด็กฟ้องเองได้ (มาตรา 1556)

หลังจดทะเบียน ลูกได้อะไรบ้าง

• เป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายนับแต่วันที่เด็กเกิด แต่จะยกขึ้นอ้างให้กระทบสิทธิของบุคคลภายนอกที่ทำการโดยสุจริตไม่ได้ (มาตรา 1557)
• อำนาจปกครอง ลูกที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะอยู่ใต้อำนาจปกครองของพ่อและแม่ (มาตรา 1566) ถ้าแม่หรือเด็กเห็นว่าพ่อไม่สมควรใช้อำนาจปกครอง ขอให้นายทะเบียนบันทึกไว้ได้ภายใน 90 วันนับแต่ได้รับแจ้งการจดทะเบียน แล้วศาลเป็นผู้ชี้ขาด (มาตรา 1549)
• ชื่อสกุล ลูกมีสิทธิใช้ชื่อสกุลของพ่อ (มาตรา 1561)
• ค่าเลี้ยงดู พ่อแม่ต้องร่วมอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาแก่ลูกจนบรรลุนิติภาวะ (มาตรา 1564)
• มรดก ลูกเป็นผู้สืบสันดาน ทายาทโดยธรรมลำดับแรกของพ่อ (มาตรา 1629) และพ่อก็เป็นทายาทโดยธรรมของลูกด้วย

ไม่ได้จดทะเบียน ลูกรับมรดกพ่อได้ไหม

ได้ ถ้าพ่อรับรองแล้วโดยพฤติการณ์ มาตรา 1627 ให้ถือว่าบุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองแล้วเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรชอบด้วยกฎหมาย ศาลฎีกาเคยถือว่าการที่พ่อส่งเสียเลี้ยงดูและออกค่าเล่าเรียนเป็นการรับรองแล้ว (คำพิพากษาฎีกาที่ 13665/2557) แต่สิทธินี้เป็นทางเดียว พ่อที่ไม่ได้จดทะเบียนไม่ใช่ทายาทโดยธรรมของลูก และหลังพ่อเสียชีวิต การพิสูจน์ว่าพ่อรับรองแล้วมักยากและกลายเป็นข้อพิพาทกับทายาทคนอื่น การจดทะเบียนไว้ตั้งแต่ต้นจึงชัดเจนกว่ามาก

เมื่อพ่อเป็นชาวต่างชาติ

พ่อชาวต่างชาติจดทะเบียนรับรองบุตรที่อำเภอหรือสำนักงานเขตได้ตามหลักเดียวกัน ใช้หนังสือเดินทางแทนบัตรประชาชน และเอกสารภาษาต่างประเทศต้องแปลและรับรองตามที่สำนักทะเบียนกำหนด ซึ่งโดยทั่วไปทำผ่านกรมการกงสุล ควรโทรสอบถามรายการเอกสารกับสำนักทะเบียนก่อนไป

ปรึกษาทนายครอบครัว

ถ้าแม่ไม่ยินยอม ลูกยังเล็ก หรือพ่อเสียชีวิตแล้ว เรื่องรับรองบุตรมักต้องไปศาล และการเตรียมพยานหลักฐานให้ครบตั้งแต่แรกช่วยได้มาก บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรีโดยไม่ต้องใส่ข้อมูลส่วนตัว ทนายด้านครอบครัวที่สนใจจะตอบกลับผ่านแชทในระบบ หรือค้นหาทนายตามประเภทคดี จังหวัด และภาษาที่ใช้ได้ทันที