ถูกทำร้ายร่างกายต้องทำอย่างไร? โทษตามกฎหมาย การแจ้งความ เรียกค่าเสียหาย และเงินเยียวยาจากรัฐ

ถูกชกหน้าระหว่างทะเลาะกัน ถูกทำร้ายเพราะเรื่องบนท้องถนน หรือถูกคนแปลกหน้าทำร้ายจนต้องไปโรงพยาบาล ผู้เสียหายมักไม่แน่ใจว่าคดีร้ายแรงแค่ไหน ตกลงกันเองแล้วคดีจบหรือไม่ และใครจะจ่ายค่ารักษา บทความนี้สรุปสิ่งที่ผู้ถูกทำร้ายควรรู้ ตั้งแต่ระดับความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา การเก็บหลักฐานและแจ้งความ การเรียกค่าเสียหายจากผู้ทำร้าย ไปจนถึงเงินที่รัฐจ่ายให้ผู้เสียหายในคดีอาญา

กรณีผู้ทำร้ายเป็นคนในครอบครัวมีกฎหมายเฉพาะใช้เพิ่มเติม ซึ่งไม่อยู่ในบทความนี้

ความผิดฐานทำร้ายร่างกายมี 3 ระดับ

ประมวลกฎหมายอาญาแยกความผิดตามผลที่เกิดกับผู้ถูกทำร้าย

อันตรายสาหัสตามมาตรา 297 ได้แก่ ตาบอด หูหนวก ลิ้นขาด หรือเสียฆานประสาท เสียอวัยวะสืบพันธุ์หรือความสามารถสืบพันธุ์ เสียแขน ขา มือ เท้า นิ้ว หรืออวัยวะอื่นใด หน้าเสียโฉมอย่างติดตัว แท้งลูก จิตพิการอย่างติดตัว ทุพพลภาพหรือป่วยเจ็บเรื้อรังซึ่งอาจถึงตลอดชีวิต และทุพพลภาพหรือป่วยเจ็บด้วยอาการทุกขเวทนาเกินกว่า 20 วัน หรือจนประกอบกรณียกิจตามปกติไม่ได้เกินกว่า 20 วัน

ข้อสุดท้ายทำให้ระยะเวลารักษาตัวในใบรับรองแพทย์มีความสำคัญมาก ถ้าบาดแผลทำให้ประกอบกรณียกิจตามปกติไม่ได้เกิน 20 วัน คดีจะเป็นความผิดตามมาตรา 297 ไม่ใช่มาตรา 295

ตกลงกันได้แล้ว คดีจบไหม

• มาตรา 295 และ 297 ยอมความไม่ได้ ทั้งสองมาตราเป็นความผิดอาญาแผ่นดิน แม้ผู้ทำร้ายยอมจ่ายเงินและผู้เสียหายไม่ติดใจเอาความ หรือถอนคำร้องทุกข์ คดีอาญาก็ไม่ระงับ พนักงานสอบสวนยังต้องดำเนินคดีต่อไป
• มาตรา 391 เป็นความผิดลหุโทษ ถ้าพนักงานสอบสวนเห็นว่าผู้ต้องหาไม่ควรได้รับโทษถึงจำคุก มีอำนาจเปรียบเทียบปรับได้เมื่อผู้ต้องหาและผู้เสียหายยินยอม และถ้าทั้งสองฝ่ายยินยอม พนักงานสอบสวนกำหนดค่าทดแทนที่ผู้ต้องหาต้องจ่ายให้ผู้เสียหายได้ด้วย เมื่อผู้ต้องหาชำระค่าปรับภายในเวลาที่กำหนดซึ่งไม่เกิน 15 วัน คดีเป็นอันเสร็จเด็ดขาด (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 37 (2) และ 38)

ทำอะไรทันทีหลังถูกทำร้าย

1. ไปพบแพทย์ ให้แพทย์ตรวจบาดแผลและออกใบรับรองแพทย์ที่ระบุลักษณะบาดแผลและระยะเวลาการรักษา เก็บผลเอกซเรย์หรือผลตรวจอื่น และใบเสร็จค่ารักษาทุกใบ
2. เก็บหลักฐาน ถ่ายภาพบาดแผล รอยเลือด เสื้อผ้า และข้าวของที่เสียหาย จดชื่อและช่องทางติดต่อของผู้เห็นเหตุการณ์
3. ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน (ป.วิ.อ. มาตรา 123) ที่สถานีตำรวจในท้องที่ที่เกิดเหตุโดยเร็วที่สุด และบอกให้ชัดว่าต้องการให้ดำเนินคดีกับผู้ทำร้าย
4. เรียกค่าเสียหายในคดีอาญา เมื่อพนักงานอัยการฟ้องคดีต่อศาล ให้ยื่นคำร้องตามมาตรา 44/1 ก่อนศาลเริ่มสืบพยาน
5. ยื่นขอค่าตอบแทนจากรัฐ ภายใน 1 ปีนับแต่วันที่รู้ถึงการกระทำความผิด

ถ้ายังอยู่ในอันตราย โทรแจ้งตำรวจที่หมายเลข 191

อายุความฟ้องคดีอาญา

อายุความนับแต่วันกระทำความผิด และภายในกำหนดนี้ต้องฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาล (ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 95)

• มาตรา 391 โทษจำคุกไม่เกิน 1 เดือน อายุความ 1 ปี
• มาตรา 295 โทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี อายุความ 10 ปี
• มาตรา 297 โทษจำคุกสูงสุด 10 ปี อายุความ 15 ปี

กำหนด 3 เดือนสำหรับการร้องทุกข์ใช้กับความผิดอันยอมความได้ จึงไม่ใช้กับมาตรา 295 และ 297 แต่การแจ้งความเร็วยังสำคัญ เพราะช่วยให้เก็บหลักฐานและติดตามพยานได้ครบ

เรียกค่าเสียหายจากผู้ทำร้าย

• ยื่นในคดีอาญาได้เลย ในคดีที่พนักงานอัยการเป็นโจทก์ ผู้เสียหายยื่นคำร้องต่อศาลที่พิจารณาคดีอาญา ขอให้บังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนได้ ต้องยื่นก่อนเริ่มสืบพยาน ถ้าไม่มีการสืบพยานต้องยื่นก่อนศาลวินิจฉัยชี้ขาดคดี คำร้องนี้ถือเป็นคำฟ้อง และผู้เสียหายอยู่ในฐานะโจทก์ในคดีส่วนแพ่ง (ป.วิ.อ. มาตรา 44/1)
• ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาล เว้นแต่ศาลเห็นว่าเรียกค่าสินไหมทดแทนสูงเกินสมควร หรือดำเนินคดีโดยไม่สุจริต (ป.วิ.อ. มาตรา 253)
• เรียกอะไรได้บ้าง ค่าใช้จ่ายที่ต้องเสียไป เช่น ค่ารักษาพยาบาล ค่าเสียหายเพราะเสียความสามารถประกอบการงานทั้งในปัจจุบันและอนาคต (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 444) และค่าเสียหายอย่างอื่นอันมิใช่ตัวเงิน (มาตรา 446)
• ฟ้องคดีแพ่งแยกต่างหาก อายุความเรียกค่าเสียหายจากละเมิดคือ 1 ปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด และไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันทำละเมิด แต่ถ้าการกระทำนั้นเป็นความผิดอาญาที่มีอายุความยาวกว่า ให้ใช้อายุความทางอาญา (มาตรา 448)

เงินเยียวยาจากรัฐ

นอกจากเรียกจากผู้ทำร้ายแล้ว ผู้เสียหายยังขอค่าตอบแทนจากรัฐได้ตามพระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหาย และค่าทดแทนและค่าใช้จ่ายแก่จำเลยในคดีอาญา พ.ศ. 2544

• ใครมีสิทธิ ผู้ที่ได้รับความเสียหายถึงแก่ชีวิต ร่างกาย หรือจิตใจ จากการกระทำความผิดอาญาของผู้อื่นตามที่กฎหมายนี้กำหนด ซึ่งรวมความผิดต่อร่างกายตามมาตรา 295 ถึง 300 โดยตนไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำความผิดนั้น ถ้าผู้เสียหายเสียชีวิต ทายาทเป็นผู้ยื่น
• ยื่นภายใน 1 ปี นับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้ถึงการกระทำความผิด
• ยื่นที่ไหน กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม สำนักงานยุติธรรมจังหวัด สถานีตำรวจทั่วประเทศ หรือสถาบันนิติวิทยาศาสตร์ ไม่มีค่าธรรมเนียม และสอบถามได้ที่สายด่วนยุติธรรม 1111 กด 77
• เอกสาร บัตรประจำตัวประชาชนและทะเบียนบ้านฉบับจริง ใบสำคัญการเปลี่ยนชื่อหรือทะเบียนสมรสถ้ามี และควรเก็บใบเสร็จค่ารักษาไว้ เพราะค่ารักษาพยาบาลจ่ายตามที่จ่ายจริง

กฎกระทรวงที่มีผลตั้งแต่ 3 มีนาคม 2569 กำหนดเพดานใหม่ กรณีบาดเจ็บ ค่ารักษาพยาบาลไม่เกิน 80,000 บาท ค่าฟื้นฟูสมรรถภาพทางร่างกายและจิตใจไม่เกิน 50,000 บาท ค่าขาดประโยชน์ทำมาหาได้ระหว่างที่ประกอบการงานตามปกติไม่ได้ไม่เกิน 1 ปี ค่าตอบแทนความเสียหายอื่นไม่เกิน 100,000 บาท และกรณีพิการ ทุพพลภาพ หรือสูญเสียอวัยวะไม่เกิน 300,000 บาท ส่วนกรณีเสียชีวิต ทายาทได้รับรวมไม่เกิน 300,000 บาท ตัวเลขเหล่านี้เป็นเพดานสูงสุด ไม่ใช่จำนวนที่ได้ทุกกรณี คณะกรรมการตามกฎหมายเป็นผู้พิจารณาจำนวนที่จ่ายจริง

ตัวอย่าง

คุณเอถูกชายแปลกหน้าชกหน้าขณะลงจากรถ จมูกหัก แพทย์ออกใบรับรองว่าต้องพักรักษาตัว และประกอบกรณียกิจตามปกติไม่ได้ 30 วัน ค่ารักษา 35,000 บาท

• การที่ประกอบกรณียกิจตามปกติไม่ได้เกิน 20 วัน เข้าข่ายอันตรายสาหัสตามมาตรา 297 (8) ความผิดนี้ยอมความไม่ได้ และมีอายุความฟ้องคดีอาญา 15 ปี
• คุณเอร้องทุกข์ที่สถานีตำรวจในท้องที่ พร้อมใบรับรองแพทย์ ภาพถ่ายบาดแผล และชื่อพยาน
• เมื่ออัยการฟ้อง คุณเอยื่นคำร้องตามมาตรา 44/1 ก่อนศาลเริ่มสืบพยาน เรียกค่ารักษา 35,000 บาท ค่าเสียหายที่ประกอบการงานไม่ได้ 30 วัน และค่าเสียหายอันมิใช่ตัวเงิน โดยไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาล
• ภายใน 1 ปี คุณเอยื่นขอค่าตอบแทนจากรัฐที่สำนักงานยุติธรรมจังหวัด พร้อมใบเสร็จค่ารักษา

ปรึกษาทนายเรื่องคดีทำร้ายร่างกาย

การประเมินว่าบาดแผลเข้าข่ายความผิดระดับใด การเขียนคำร้องเรียกค่าสินไหมทดแทนให้ครบทุกรายการ และการยื่นให้ทันกำหนด เป็นเรื่องที่ทนายช่วยได้มาก บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรี ทนายที่สนใจจะตอบกลับในแชตของแพลตฟอร์ม หรือค้นหาทนายคดีอาญาตามจังหวัดได้ทันที