ถูกบุกรุกที่ดินหรือบ้านทำอย่างไร? ความผิดฐานบุกรุก โทษ ยอมความได้ไหม และร้องทุกข์ให้ทันใน 3 เดือน

ไปดูที่ดินต่างจังหวัดแล้วพบว่ามีคนปลูกเพิงหรือล้อมรั้วไว้ หรือมีคนเข้ามาในบ้านโดยไม่ได้รับอนุญาตแล้วไม่ยอมออก เรื่องแบบนี้มีทางออกทั้งทางอาญาและทางแพ่ง บทความนี้สรุปความผิดฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 362 ถึง 366 ว่าการกระทำแบบไหนเป็นความผิด โทษเท่าไร กรณีใดต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน และเมื่อไรต้องฟ้องขับไล่ทางแพ่ง

บุกรุกตามกฎหมายอาญามี 3 แบบหลัก

• บุกรุกอสังหาริมทรัพย์ (มาตรา 362) เข้าไปในที่ดินหรืออสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นเพื่อถือการครอบครองทั้งหมดหรือบางส่วน หรือเข้าไปทำการใด ๆ ที่รบกวนการครอบครองของเขาโดยปกติสุข เช่น เข้าไปปักเสาและปลูกต้นไม้ในที่ดินของคนอื่นเพื่อยึดถือไว้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2253/2531)
• ยักย้ายหรือทำลายหลักเขต (มาตรา 363) ย้ายหรือทำลายเครื่องหมายเขต เช่น หลักหมุด เพื่อเอาที่ดินของผู้อื่นมาเป็นของตนหรือของคนอื่น
• บุกรุกบ้านหรือสำนักงาน (มาตรา 364) เข้าไปหรือซ่อนตัวอยู่ในเคหสถาน อาคารเก็บรักษาทรัพย์ หรือสำนักงานที่ผู้อื่นครอบครองอยู่โดยไม่มีเหตุอันสมควร หรือไม่ยอมออกเมื่อผู้มีสิทธิไล่ให้ออก

เคหสถาน คือที่อยู่อาศัย เช่น เรือน โรง เรือ หรือแพที่คนอยู่อาศัย และรวมถึงบริเวณของที่อยู่อาศัยนั้นด้วย จะมีรั้วล้อมหรือไม่ก็ตาม (มาตรา 1 (4)) ลานหน้าบ้านหรือสนามรอบบ้านจึงนับเป็นส่วนหนึ่งของเคหสถาน

เหตุฉกรรจ์: โทษหนักขึ้นและยอมความไม่ได้

ถ้าบุกรุกตามมาตรา 362, 363 หรือ 364 โดยมีลักษณะข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ จะเป็นความผิดตามมาตรา 365 ซึ่งโทษหนักกว่า

1. ใช้กำลังประทุษร้าย หรือขู่ว่าจะใช้กำลังประทุษร้าย
2. มีอาวุธ หรือร่วมกันกระทำตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป
3. กระทำในเวลากลางคืน คือระหว่างพระอาทิตย์ตกถึงพระอาทิตย์ขึ้น (มาตรา 1 (11))

ทุกฐานความผิดศาลลงโทษทั้งจำทั้งปรับได้ และความผิดในหมวดบุกรุกยอมความได้ทั้งหมด ยกเว้นมาตรา 365 (มาตรา 366)

กฎหมายคุ้มครองคนที่ครอบครอง และต้องมีเจตนา

ความผิดฐานบุกรุกคุ้มครองการครอบครอง ไม่ได้ดูเพียงว่าใครมีชื่อในโฉนด และผู้กระทำต้องมีเจตนา สองหลักนี้มีผลในทางปฏิบัติดังนี้

• เจ้าของก็ผิดฐานบุกรุกได้ ถ้าคนอื่นครอบครองอยู่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเจ้าของบ้านที่ตีไม้กระดานขวางประตูห้องเช่าที่ผู้เช่าครอบครองอยู่ จนผู้เช่าเข้าห้องไม่ได้ มีความผิดตามมาตรา 362 (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1/2512) ถ้าต้องการให้ผู้ครอบครองออก จึงต้องใช้ทางศาล
• ต้องรู้ว่าอีกฝ่ายมีสิทธิดีกว่า ศาลฎีกาวางหลักว่า จะผิดฐานบุกรุกได้ต้องปรากฏว่าผู้นั้นเข้าไปเพื่อแย่งการครอบครอง ทั้งที่รู้อยู่แล้วว่าอีกฝ่ายมีสิทธิดีกว่าตน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 13674/2556) ข้อพิพาทแนวเขตที่ต่างฝ่ายต่างเชื่อโดยสุจริตว่าเป็นที่ของตน จึงเป็นเรื่องที่ต้องพิสูจน์สิทธิกันทางแพ่ง เช่น รังวัดสอบเขตที่สำนักงานที่ดินหรือฟ้องศาล

ร้องทุกข์ให้ทันภายใน 3 เดือน

• บุกรุกตามมาตรา 362, 363 และ 364 ยอมความได้ ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด มิฉะนั้นคดีขาดอายุความ (มาตรา 96)
• ผู้บุกรุกที่ยังอยู่ในที่ดินต่อมา ไม่ได้ทำให้เริ่มนับ 3 เดือนใหม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าความผิดสำเร็จเมื่อเข้าไปกระทำ การครอบครองต่อมาเป็นเพียงผลของการบุกรุก ไม่ใช่ความผิดต่อเนื่อง คดีที่ร้องทุกข์เกิน 3 เดือนนับแต่รู้เรื่องจึงขาดอายุความ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2253/2531)
• การไปลงบันทึกประจำวันไว้เป็นหลักฐานเฉย ๆ ไม่ใช่คำร้องทุกข์ ต้องบอกพนักงานสอบสวนให้ชัดว่าต้องการให้ดำเนินคดีกับผู้บุกรุก
• ถ้าถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับไป (ป.วิ.อ. มาตรา 39 (2))
• บุกรุกตามมาตรา 365 ไม่มีกำหนด 3 เดือน และการถอนคำร้องทุกข์ไม่ตัดอำนาจพนักงานสอบสวนและพนักงานอัยการที่จะดำเนินคดีต่อ (ป.วิ.อ. มาตรา 126) แต่ยังต้องฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมาศาลภายใน 10 ปีนับแต่วันกระทำความผิด (ป.อ. มาตรา 95)

ตัวอย่าง: เพิงในที่ดินว่าง

คุณสมศรีมีที่ดินมีโฉนดอยู่ต่างจังหวัด วันที่ 10 มกราคม เธอไปดูที่ดินและพบเพิงกับรั้วที่ไม่ใช่ของเธอ วันที่ 15 มกราคม เธอรู้ว่าคนทำคือนายเอ ซึ่งเข้ามาตอนกลางวันคนเดียวและไม่ได้ใช้กำลัง

• ถ้านายเอรู้ว่าที่ดินเป็นของคุณสมศรีแต่ยังเข้ามายึดถือ การกระทำนี้เป็นความผิดตามมาตรา 362 ซึ่งยอมความได้ คุณสมศรีรู้ทั้งเรื่องและตัวคนทำในวันที่ 15 มกราคม จึงต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับจากวันนั้น ถ้ารอไปร้องทุกข์ในเดือนพฤษภาคม คดีอาญาขาดอายุความแล้ว แม้นายเอยังอยู่ในที่ดินก็ตาม
• ทางแพ่งยังเปิดอยู่ คุณสมศรีฟ้องขับไล่และเรียกค่าเสียหายได้ แต่ไม่ควรปล่อยไว้ เพราะผู้ที่ครอบครองที่ดินของผู้อื่นโดยสงบ โดยเปิดเผย และด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ ติดต่อกันครบ 10 ปี ได้กรรมสิทธิ์ (ป.พ.พ. มาตรา 1382)
• ถ้านายเอมากับพวกรวม 3 คน หรือเข้ามาตอนกลางคืน จะเป็นความผิดตามมาตรา 365 ซึ่งยอมความไม่ได้และไม่ติดกำหนด 3 เดือน

ทางแพ่ง: ฟ้องขับไล่และเรียกค่าเสียหาย

• เจ้าของ มีสิทธิติดตามเอาทรัพย์สินคืนจากผู้ไม่มีสิทธิยึดถือไว้ และขัดขวางไม่ให้ผู้อื่นเข้ามาเกี่ยวข้องโดยมิชอบ (ป.พ.พ. มาตรา 1336) จึงฟ้องขับไล่ ขอให้รื้อสิ่งปลูกสร้าง และเรียกค่าเสียหายได้
• ที่ดินที่มีแค่สิทธิครอบครอง เช่น ที่ดิน น.ส.3 ผู้ครอบครองที่ถูกรบกวนต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่ถูกรบกวน (มาตรา 1374) และผู้ที่ถูกแย่งการครอบครองต้องฟ้องเอาคืนภายใน 1 ปีนับแต่ถูกแย่ง (มาตรา 1375) ที่ดินแบบนี้จึงต้องรีบกว่าที่ดินมีโฉนด
• ร้องทุกข์คดีอาญาและฟ้องขับไล่ทางแพ่งทำคู่กันได้ และเมื่อพนักงานอัยการฟ้องคดีบุกรุก ผู้เสียหายยื่นคำร้องขอค่าสินไหมทดแทนในคดีอาญาได้ โดยยื่นก่อนศาลเริ่มสืบพยาน (ป.วิ.อ. มาตรา 44/1)

ถูกบุกรุกแล้ว ทำอะไรก่อน

1. อย่าใช้กำลังหรือรื้อของเอง การขับไล่ด้วยกำลัง หรือรื้อสิ่งปลูกสร้างและขนของของอีกฝ่ายออกไปเองโดยไม่มีคำสั่งศาล ทำให้คุณเสี่ยงถูกแจ้งความหรือถูกฟ้องกลับ
2. เก็บหลักฐาน ถ่ายภาพและวิดีโอที่มีวันเวลา ทั้งสิ่งปลูกสร้าง รั้ว และตำแหน่งพิกัด พร้อมสำเนาโฉนดที่รับรองแล้วและรายชื่อพยาน
3. ตรวจแนวเขตถ้ายังไม่ชัด ขอรังวัดสอบเขตที่สำนักงานที่ดิน ระหว่างรอผลรังวัด กำหนด 3 เดือนยังนับต่อไป
4. ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนภายใน 3 เดือน บอกให้ชัดว่าต้องการให้ดำเนินคดี และอ่านบันทึกให้ครบก่อนลงชื่อ
5. ฟ้องคดีแพ่ง ให้ทนายมีหนังสือบอกกล่าวให้ออกไปก่อน แล้วฟ้องขับไล่ ขอให้รื้อถอน และเรียกค่าเสียหาย

ถ้ามีคนกำลังบุกเข้ามาหรือคุณอยู่ในอันตราย โทรแจ้งตำรวจ 191

ปรึกษาทนายเรื่องบุกรุก

ข้อเท็จจริงเล็ก ๆ เช่น ใครครอบครองที่ดินอยู่ อีกฝ่ายรู้หรือไม่ว่าตนไม่มีสิทธิ และคุณรู้ตัวคนทำเมื่อไร มีผลต่อทั้งคดีอาญาและคดีแพ่ง บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรี ทนายที่สนใจจะติดต่อกลับผ่านแชตในระบบ หรือค้นหาทนายคดีอาญาและคดีที่ดินตามจังหวัดได้ทันที