หนังสือมอบอำนาจ: มอบอำนาจทั่วไปกับเฉพาะการต่างกันอย่างไร ติดอากรเท่าไร และมอบอำนาจโอนที่ดินให้ปลอดภัย

ไม่ว่าจะติดธุระ อยู่ต่างจังหวัด หรืออยู่ต่างประเทศ หลายคนต้องให้ญาติหรือคนที่ไว้ใจไปทำเรื่องแทน เช่น โอนที่ดิน ยื่นเอกสาร หรือรับของที่หน่วยงานราชการ เครื่องมือที่ใช้คือหนังสือมอบอำนาจ ซึ่งกฎหมายเรียกความสัมพันธ์นี้ว่าสัญญาตัวแทน บทความนี้สรุปหลักตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) และข้อปฏิบัติที่ควรรู้ก่อนเซ็น

ตัวการ ตัวแทน และหนังสือมอบอำนาจ

คนที่มอบอำนาจเรียกว่าตัวการ คนที่รับไปทำแทนเรียกว่าตัวแทน หรือผู้รับมอบอำนาจ (มาตรา 797) การตั้งตัวแทนทำได้ทั้งโดยชัดแจ้งและโดยปริยาย แต่ถ้ากิจการนั้นกฎหมายบังคับว่าต้องทำเป็นหนังสือ เช่น การซื้อขายที่ดิน การตั้งตัวแทนก็ต้องทำเป็นหนังสือด้วย (มาตรา 798)

ผลที่สำคัญที่สุดคือ สิ่งที่ตัวแทนทำไปภายในขอบอำนาจ ผูกพันตัวการเหมือนทำเอง (มาตรา 820) ส่วนสิ่งที่ทำเกินอำนาจหรือไม่มีอำนาจ ไม่ผูกพันตัวการ เว้นแต่ตัวการให้สัตยาบันภายหลัง (มาตรา 823) ข้อความในหนังสือมอบอำนาจจึงเป็นตัวกำหนดว่าผู้รับมอบทำอะไรแทนเราได้บ้าง

มอบอำนาจเฉพาะการ กับมอบอำนาจทั่วไป

แม้จะได้รับมอบอำนาจทั่วไป ผู้รับมอบก็ทำ 6 เรื่องต่อไปนี้แทนไม่ได้ ถ้าไม่ได้ระบุให้อำนาจไว้โดยเฉพาะ (มาตรา 801)

1. ขายหรือจำนองอสังหาริมทรัพย์
2. ให้เช่าอสังหาริมทรัพย์เกิน 3 ปี
3. ให้ทรัพย์สินแก่ผู้อื่นโดยเสน่หา
4. ประนีประนอมยอมความ
5. ยื่นฟ้องต่อศาล
6. มอบข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณา

กล่าวคือ เรื่องใหญ่ที่กระทบทรัพย์สินหรือสิทธิในคดีต้องเขียนไว้ให้ชัดว่ามอบอำนาจเรื่องนั้น

หน้าที่ของผู้รับมอบอำนาจ

• ทำตามคำสั่งของตัวการ (มาตรา 807)
• ทำด้วยตนเอง จะให้คนอื่นทำต่อ (ตัวแทนช่วง) ได้เฉพาะเมื่อมีอำนาจให้ทำเช่นนั้น (มาตรา 808)
• แจ้งความเป็นไปให้ตัวการทราบ และแถลงบัญชีเมื่อจบงาน (มาตรา 809) ส่งมอบเงินหรือทรัพย์ที่ได้รับไว้แทนให้ตัวการ (มาตรา 810)
• รับผิดถ้าเกิดความเสียหายเพราะความประมาทเลินเล่อของตน (มาตรา 812)
• ห้ามทำนิติกรรมกับตัวเองในนามตัวการ หรือเป็นตัวแทนของอีกฝ่ายในเรื่องเดียวกัน ถ้าตัวการไม่ยินยอม (มาตรา 805) ถ้าต้องการให้คนเดียวทำแทนทั้งผู้โอนและผู้รับโอน ต้องเขียนยินยอมไว้ในหนังสือมอบอำนาจ

ติดอากรแสตมป์เท่าไร

ใบมอบอำนาจเป็นตราสารที่ต้องติดอากรแสตมป์ ตามลักษณะตราสาร 7 ของบัญชีอัตราอากรแสตมป์

ตัวอย่าง มอบอำนาจให้พี่ชายและ/หรือน้องสาวไปติดต่อแทนได้หลายครั้ง แต่ละคนทำแยกกันได้ จึงต้องติดอากร 2 × 30 = 60 บาท ในคำพิพากษาฎีกาที่ 7275/2543 ใบมอบอำนาจลักษณะนี้ติดมาเพียง 30 บาท ศาลถือว่าปิดอากรไม่บริบูรณ์และใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้ (ประมวลรัษฎากร มาตรา 118) อย่าลืมขีดฆ่าแสตมป์ด้วย เพราะแสตมป์ที่ไม่ขีดฆ่าก็ถือว่ายังปิดไม่บริบูรณ์เช่นกัน

มอบอำนาจทำเรื่องที่ดินและห้องชุด

กรมที่ดินแนะนำให้ใช้แบบพิมพ์ของกรมที่ดิน ได้แก่ ท.ด.21 สำหรับที่ดินมีโฉนด ท.อ.4 สำหรับที่ดินที่ยังไม่มีโฉนดหรือสิ่งปลูกสร้าง และ อ.ช.21 สำหรับห้องชุด ถ้าใช้กระดาษอื่นต้องมีสาระสำคัญครบเท่าแบบของกรมที่ดิน

ข้อควรปฏิบัติจากคำเตือนท้ายแบบพิมพ์

• ระบุทรัพย์ให้ชัด เช่น เลขโฉนด เลขห้องชุด และระบุเรื่องที่มอบอำนาจให้ชัด เช่น ขาย ให้ หรือจดทะเบียนการเช่า
• ห้ามลงลายมือชื่อในกระดาษเปล่า และอย่าเซ็นก่อนกรอกข้อความครบ ช่องที่ไม่ใช้ให้ขีดฆ่า
• ใช้ลายมือและหมึกเดียวกันทั้งฉบับ ถ้ามีการขูด ลบ ตก เติม ให้ระบุจำนวนคำและผู้มอบอำนาจลงชื่อกำกับทุกแห่ง
• มีพยานอย่างน้อย 1 คน ถ้าผู้มอบอำนาจพิมพ์ลายนิ้วมือแทนการลงชื่อ ต้องมีพยาน 2 คน

กรมที่ดินเตือนว่าการกระทำของผู้รับมอบอำนาจมีผลเหมือนเจ้าของทำเอง ถ้าเจ้าพนักงานที่ดินสงสัยว่าผู้มอบอำนาจยังมีชีวิตอยู่หรือมีเจตนาจริงหรือไม่ อาจสอบสวนหรือเรียกเอกสารเพิ่มได้ ฝั่งผู้ซื้อเองก็ควรตรวจว่าเจ้าของตัวจริงมีตัวตนและตั้งใจขายจริง

ผู้มอบอำนาจอยู่ต่างประเทศ

หนังสือมอบอำนาจที่ทำในต่างประเทศควรลงนามต่อหน้าเจ้าหน้าที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทย หรือให้โนตารีพับลิกรับรอง สถานทูตแต่ละแห่งมีขั้นตอนและการนัดหมายของตนเอง จึงควรสอบถามทั้งสถานทูตและสำนักงานที่ดินที่จะไปยื่นเรื่องล่วงหน้า

ถอนอำนาจ และเมื่ออำนาจสิ้นสุด

• ตัวการถอนตัวแทนได้ทุกเมื่อ และตัวแทนบอกเลิกได้ทุกเมื่อ แต่ถ้าทำในเวลาที่ไม่สะดวกแก่อีกฝ่าย อาจต้องรับผิดในความเสียหาย (มาตรา 827)
• สัญญาตัวแทนสิ้นสุดเมื่อมีการถอนหรือบอกเลิก หรือเมื่อตัวการหรือตัวแทนถึงแก่ความตายหรือตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ เป็นต้น (มาตรา 826)
• การสิ้นสุดนั้นยกขึ้นต่อสู้บุคคลภายนอกที่ทำการโดยสุจริตไม่ได้ เว้นแต่เขาไม่รู้เพราะประมาทเลินเล่อเอง (มาตรา 831) เมื่อถอนอำนาจแล้วจึงควรแจ้งคนที่เกี่ยวข้อง และเรียกหนังสือมอบอำนาจคืน ซึ่งตัวการมีสิทธิเรียกได้ (มาตรา 832)

ปรึกษาทนายเรื่องหนังสือมอบอำนาจ

ถ้ามอบอำนาจเรื่องที่ดินมูลค่าสูง มีผู้มอบหลายคน อยู่ต่างประเทศ หรือสงสัยว่ามีคนใช้หนังสือมอบอำนาจเกินที่ตั้งใจ ควรให้ทนายตรวจก่อน บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรีเพื่อให้ทนายที่สนใจติดต่อกลับทางแชต หรือค้นหาทนายตามประเภทคดีและจังหวัดได้ทันที