ทะเลาะกับเพื่อนบ้านเรื่องรั้ว ผู้รับเหมาทำงานไม่ตรงตามที่ตกลง หรือพี่น้องตกลงกันไม่ได้ว่าจะแบ่งมรดกอย่างไร หลายเรื่องไม่จำเป็นต้องเริ่มที่การฟ้องศาล กฎหมายไทยเปิดทางให้มีคนกลางช่วยไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องได้ บทความนี้สรุปว่ายื่นที่ไหน เรื่องใดไกล่เกลี่ยได้ เสียค่าใช้จ่ายหรือไม่ และถ้าตกลงกันได้แล้วอีกฝ่ายไม่ทำตาม จะทำอะไรต่อได้

ไกล่เกลี่ยคืออะไร

การไกล่เกลี่ยคือการให้คนกลางช่วยให้ทั้งสองฝ่ายเจรจาหาทางออกที่ยอมรับได้ร่วมกัน คนกลางไม่ได้ตัดสินว่าใครถูกใครผิด ทุกฝ่ายต้องสมัครใจเข้าร่วม และถ้าตกลงกันไม่ได้ ก็ยังนำเรื่องไปฟ้องศาลได้

บทความนี้สรุป 2 ช่องทางที่ยื่นเองได้

ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องที่ศาล ไกล่เกลี่ยตาม พ.ร.บ.การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท
กฎหมาย ป.วิ.พ. มาตรา 20 ตรี พ.ร.บ.การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562
ยื่นที่ ศาลที่มีเขตอำนาจ หรือระบบออนไลน์ของศาลยุติธรรม กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ สำนักงานยุติธรรมจังหวัด ศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน หรือออนไลน์
ค่าใช้จ่าย ไม่ต้องเสียค่าขึ้นศาล ไม่มีค่าธรรมเนียม
คนกลาง ผู้ประนีประนอมที่ศาลแต่งตั้ง ผู้ไกล่เกลี่ยที่ขึ้นทะเบียนไว้ ซึ่งคู่กรณีร่วมกันเลือก
ถ้าตกลงกันได้ ลงชื่อในข้อตกลง และขอให้ศาลพิพากษาตามยอมได้ ทำบันทึกข้อตกลงระงับข้อพิพาท

ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องที่ศาล

ขั้นตอนไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องที่ศาล 5 ขั้น ตั้งแต่ยื่นคำร้องจนถึงกรณีตกลงกันไม่ได้

ก่อนยื่นฟ้องคดีแพ่ง คนที่จะเป็นคู่ความยื่นคำร้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจ ขอให้ศาลแต่งตั้งผู้ประนีประนอมมาไกล่เกลี่ยได้ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 20 ตรี) คำร้องต้องระบุชื่อและภูมิลำเนาของคู่กรณี และรายละเอียดของข้อพิพาท ยื่นที่ศาล หรือยื่นออนไลน์ผ่านระบบไกล่เกลี่ยของศาลยุติธรรมก็ได้ การขอและการดำเนินการตามมาตรานี้ไม่ต้องเสียค่าขึ้นศาล

  1. ศาลรับคำร้อง เมื่อศาลเห็นสมควร แล้วสอบถามความสมัครใจของคู่กรณีอีกฝ่าย ถ้าอีกฝ่ายไม่ยินยอม ก็ไม่มีการไกล่เกลี่ย
  2. ศาลเรียกคู่กรณีมาศาล เมื่ออีกฝ่ายยินยอม และแต่งตั้งผู้ประนีประนอมให้ไกล่เกลี่ย
  3. ตกลงกันได้ ผู้ประนีประนอมเสนอข้อตกลงต่อศาล เมื่อศาลเห็นว่าข้อตกลงเป็นไปตามเจตนาของคู่กรณี สุจริต เป็นธรรม และไม่ฝ่าฝืนกฎหมาย คู่กรณีจึงลงลายมือชื่อ
  4. ขอคำพิพากษาตามยอม ในวันทำข้อตกลง คู่กรณีขอให้ศาลพิพากษาตามยอมได้ โดยแสดงเหตุผลความจำเป็น ถ้าศาลเห็นว่าจำเป็นต้องพิพากษาในเวลานั้น ศาลจะพิพากษาตามข้อตกลง
  5. ตกลงกันไม่ได้ การไกล่เกลี่ยสิ้นสุดลง ฝ่ายใดจะฟ้องคดีต่อก็ทำได้ตามปกติ

ถ้าฟ้องคดีไปแล้ว ศาลก็ยังไกล่เกลี่ยให้คู่ความตกลงกันได้ ไม่ว่าการพิจารณาคดีจะดำเนินไปแล้วเพียงใด (มาตรา 20)

ไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ อายุความขยายอีก 60 วัน

การไกล่เกลี่ยใช้เวลา มาตรา 20 ตรีจึงกำหนดว่า เมื่อศาลแต่งตั้งผู้ประนีประนอมแล้ว แต่การไกล่เกลี่ยสิ้นสุดลงโดยไม่เป็นผล ถ้าอายุความครบไปแล้วหลังยื่นคำร้อง หรือจะครบภายใน 60 วันนับแต่วันที่การไกล่เกลี่ยสิ้นสุดลง อายุความจะขยายออกไปอีก 60 วันนับแต่วันที่การไกล่เกลี่ยสิ้นสุดลง

ตัวอย่าง สมมติสิทธิเรียกร้องของคุณจะขาดอายุความวันที่ 31 มีนาคม คุณยื่นคำร้องขอไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องเมื่อวันที่ 1 มีนาคม อีกฝ่ายยินยอม ศาลแต่งตั้งผู้ประนีประนอม แต่ตกลงกันไม่ได้ และการไกล่เกลี่ยสิ้นสุดลงวันที่ 20 เมษายน อายุความครบไปแล้วหลังยื่นคำร้อง จึงขยายออกไปอีก 60 วันนับแต่วันที่ 20 เมษายน คุณยังฟ้องคดีได้ภายในช่วงนั้น

ถ้าอีกฝ่ายไม่ยินยอมเข้าไกล่เกลี่ยตั้งแต่ต้น ศาลจะไม่แต่งตั้งผู้ประนีประนอม กฎขยายอายุความข้อนี้จึงไม่ใช้ ไม่ควรรอจนอายุความใกล้ครบแล้วค่อยขอไกล่เกลี่ย

พ.ร.บ.การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท รับเรื่องอะไรบ้าง

ข้อพิพาทที่ไกล่เกลี่ยได้และไม่ได้ตาม พ.ร.บ.การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562

พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 ใช้กับการไกล่เกลี่ยนอกศาลโดยหน่วยงานของรัฐและศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน ข้อพิพาททางแพ่งที่ไกล่เกลี่ยได้ตามมาตรา 20 ได้แก่

  • ข้อพิพาทเกี่ยวกับที่ดินที่ไม่ใช่ข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์
  • ข้อพิพาทระหว่างทายาทเกี่ยวกับทรัพย์มรดก
  • ข้อพิพาทอื่นที่กำหนดในพระราชกฤษฎีกา
  • ข้อพิพาทอื่นที่มีทุนทรัพย์ไม่เกิน 5 ล้านบาท หรือไม่เกินจำนวนที่กำหนดในพระราชกฤษฎีกา

ข้อพิพาทที่เกี่ยวด้วยสิทธิแห่งสภาพบุคคล สิทธิในครอบครัว หรือกรรมสิทธิ์ในอสังหาริมทรัพย์ ไกล่เกลี่ยตามกฎหมายนี้ไม่ได้ และศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชนไกล่เกลี่ยได้เฉพาะข้อพิพาททางแพ่งที่มีทุนทรัพย์ไม่เกิน 500,000 บาท หรือไม่เกินจำนวนที่กำหนดในพระราชกฤษฎีกา (มาตรา 69)

ฝั่งคดีอาญา กฎหมายนี้ให้ไกล่เกลี่ยได้ในความผิดอันยอมความได้ เช่น หมิ่นประมาท หรือทำให้เสียทรัพย์ และความผิดลหุโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 390 ถึง 395 และ 397 (มาตรา 35) ในความผิดอันยอมความได้ ถ้ายอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย สิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับไป (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 39 (2)) จึงต้องอ่านข้อตกลงให้เข้าใจก่อนลงชื่อ

ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นจากการไกล่เกลี่ยตามกฎหมายนี้ ห้ามรับฟังเป็นพยานหลักฐานในคดี เว้นแต่เพื่อบังคับตามข้อตกลง (มาตรา 29)

ยื่นเรื่องที่ไหน ศูนย์คุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม สำนักงานยุติธรรมจังหวัด หรือศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชนในพื้นที่ หรือยื่นออนไลน์ที่ระบบสารสนเทศกลางสำหรับการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ซึ่งใช้ค้นหาศูนย์ใกล้บ้านได้ด้วย ไม่มีค่าธรรมเนียม เจ้าหน้าที่จะสอบถามความสมัครใจของอีกฝ่าย แล้วเชิญคู่กรณีมาเลือกผู้ไกล่เกลี่ยจากผู้ที่ขึ้นทะเบียนไว้ ส่วนศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชนเป็นศูนย์ที่ประชาชนรวมตัวกันจัดตั้งตามกฎหมายนี้ โดยมีกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพเป็นผู้ดูแล

ตกลงกันได้แล้ว แต่อีกฝ่ายไม่ทำตาม

ทางที่ใช้ได้ขึ้นกับว่าข้อตกลงออกมาในรูปใด

  • คำพิพากษาตามยอม ถ้าศาลพิพากษาตามข้อตกลงแล้วอีกฝ่ายไม่ทำตาม ขอให้ศาลบังคับคดีตามคำพิพากษาได้ โดยไม่ต้องฟ้องคดีใหม่
  • สัญญาประนีประนอมยอมความที่ไม่มีคำพิพากษาตามยอม ต้องฟ้องให้ศาลบังคับตามสัญญา และต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิด (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 851)
  • บันทึกข้อตกลงระงับข้อพิพาทตาม พ.ร.บ.การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ต้องทำเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อคู่กรณีและผู้ไกล่เกลี่ย (มาตรา 30) ถ้าเรียกร้องให้อีกฝ่ายทำตามแล้วแต่ไม่ทำ ยื่นคำร้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจให้บังคับตามข้อตกลงได้ ภายใน 3 ปีนับแต่วันที่อาจบังคับตามข้อตกลงได้ (มาตรา 32)

ก่อนลงชื่อ ควรอ่านทุกข้อให้เข้าใจ ทั้งจำนวนเงิน วันที่ต้องทำ และสิ่งที่แต่ละฝ่ายต้องทำ เพราะสัญญาประนีประนอมยอมความทำให้สิทธิเรียกร้องที่แต่ละฝ่ายยอมสละระงับไป และแต่ละฝ่ายได้สิทธิตามที่เขียนไว้ในสัญญา (มาตรา 852)

เตรียมตัวก่อนยื่นขอไกล่เกลี่ย

  • ชื่อและที่อยู่ของอีกฝ่าย กับรายละเอียดของข้อพิพาท ซึ่งคำร้องที่ศาลต้องระบุ
  • บัตรประจำตัวประชาชน และหลักฐานที่มี เช่น สัญญา ใบเสร็จ หรือภาพถ่าย
  • หนังสือมอบอำนาจ ถ้าให้คนอื่นไปดำเนินการแทน

ปรึกษาทนายก่อนไกล่เกลี่ย

ทนายช่วยดูได้ว่าเรื่องของคุณเหมาะกับช่องทางใด อายุความเหลือเท่าไร และร่างข้อตกลงครอบคลุมสิ่งที่คุณต้องการหรือไม่ บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรีเพื่อให้ทนายที่สนใจติดต่อกลับทางแชทของแพลตฟอร์ม หรือค้นหาทนายตามประเภทคดี จังหวัด และภาษา