ห้างหุ้นส่วนจำกัดกับห้างหุ้นส่วนสามัญต่างกันอย่างไร? ความรับผิดของหุ้นส่วน และการจดทะเบียนออนไลน์

ทำธุรกิจร่วมกับเพื่อนหรือญาติ นอกจากตั้งบริษัทจำกัดแล้ว อีกทางเลือกหนึ่งคือห้างหุ้นส่วน แต่ห้างหุ้นส่วนมีหลายแบบ และแต่ละแบบให้หุ้นส่วนรับผิดต่างกันมาก บางแบบหุ้นส่วนต้องรับผิดด้วยทรัพย์สินส่วนตัวโดยไม่จำกัดจำนวน บทความนี้สรุปหลักตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และขั้นตอนจดทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน

ห้างหุ้นส่วนคืออะไร มีกี่แบบ

สัญญาจัดตั้งห้างหุ้นส่วนคือสัญญาที่บุคคลตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปตกลงทำกิจการร่วมกัน เพื่อแบ่งปันกำไรจากกิจการนั้น (มาตรา 1012) หุ้นส่วนทุกคนต้องนำสิ่งใดสิ่งหนึ่งมาลงหุ้น จะเป็นเงิน ทรัพย์สินอื่น หรือลงแรงทำงานให้ห้างก็ได้ (มาตรา 1026)

กฎหมายแบ่งห้างหุ้นส่วนและบริษัทเป็น 3 ประเภท คือ ห้างหุ้นส่วนสามัญ ห้างหุ้นส่วนจำกัด และบริษัทจำกัด (มาตรา 1013) ห้างหุ้นส่วนสามัญจะจดทะเบียนหรือไม่ก็ได้ (มาตรา 1064) แต่ห้างหุ้นส่วนจำกัดต้องจดทะเบียน (มาตรา 1078) ห้างที่จดทะเบียนแล้วเป็นนิติบุคคลแยกต่างหากจากตัวหุ้นส่วน (มาตรา 1015) ห้างหุ้นส่วนสามัญที่จดทะเบียนแล้วเรียกว่าห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล

ห้างหุ้นส่วนสามัญที่ไม่จดทะเบียนไม่ต้องจดกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า แต่ถ้าทำกิจการที่กฎหมายทะเบียนพาณิชย์กำหนด เช่น ขายสินค้าออนไลน์ ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ ส่วนห้างที่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคลแล้วไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์อีก

หุ้นส่วนแต่ละจำพวกรับผิดแค่ไหน

• ห้างหุ้นส่วนสามัญ หุ้นส่วนทุกคนรับผิดร่วมกันในหนี้ทั้งปวงของห้างโดยไม่จำกัดจำนวน (มาตรา 1025) เช่น ค่าสินค้าที่ห้างสั่งซื้อ หรือค่าเสียหายที่ห้างต้องชดใช้ ไม่ว่าห้างจะจดทะเบียนหรือไม่
• ห้างหุ้นส่วนจำกัด มีหุ้นส่วน 2 จำพวก จำพวกละอย่างน้อย 1 คน (มาตรา 1077) คือ หุ้นส่วนจำกัดความรับผิด ซึ่งรับผิดไม่เกินจำนวนเงินที่ตนรับจะลงหุ้น และหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิด ซึ่งรับผิดร่วมกันในหนี้ทั้งหมดของห้างโดยไม่จำกัดจำนวน
• หุ้นส่วนจำกัดความรับผิดต้องลงหุ้นเป็นเงินหรือทรัพย์สินอื่น จะลงแรงทำงานแทนไม่ได้ (มาตรา 1083)
• ห้างหุ้นส่วนจำกัดที่ยังไม่จดทะเบียนถือเป็นห้างหุ้นส่วนสามัญ หุ้นส่วนทุกคนรับผิดโดยไม่จำกัดจำนวนจนกว่าจะจดทะเบียน (มาตรา 1079)
• ห้ามนำชื่อหุ้นส่วนจำกัดความรับผิดมาใช้เป็นชื่อห้าง (มาตรา 1081) ถ้าหุ้นส่วนคนนั้นยินยอมให้ใช้ ต้องรับผิดต่อบุคคลภายนอกเหมือนหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิด (มาตรา 1082)

ตัวอย่าง ภูมิ ฝน และต้น ตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัดเปิดร้านกาแฟ ภูมิเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการจึงต้องเป็นหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิด และลงเงิน 200,000 บาท ฝนลงแรงทำงานเป็นผู้ชงกาแฟแทนการลงเงิน จึงเป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิดไม่ได้ ส่วนต้นลงเงิน 300,000 บาทเป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิด ต่อมาห้างผิดสัญญารับจัดเลี้ยงและต้องชดใช้ค่าเสียหาย 900,000 บาท แต่ทรัพย์สินของห้างมีเพียง 400,000 บาท ส่วนที่ขาด 500,000 บาท ภูมิและฝนต้องรับผิดร่วมกันด้วยทรัพย์สินส่วนตัว ส่วนต้นซึ่งชำระค่าหุ้นครบ 300,000 บาทแล้วไม่ต้องรับผิดเพิ่ม

หุ้นส่วนผู้จัดการและกติกาที่ควรรู้

• ห้างหุ้นส่วนจำกัด ต้องให้เฉพาะหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิดเป็นผู้จัดการ (มาตรา 1087) ชื่อหุ้นส่วนผู้จัดการและข้อจำกัดอำนาจ (ถ้ามี) ต้องลงไว้ในรายการจดทะเบียน (มาตรา 1078)
• หุ้นส่วนจำกัดความรับผิดที่สอดเข้าไปจัดการงานของห้าง ต้องรับผิดในหนี้ทั้งหมดของห้างโดยไม่จำกัดจำนวน แต่การออกความเห็น ให้คำแนะนำ หรือออกเสียงตั้งหรือถอดถอนผู้จัดการตามที่สัญญาหุ้นส่วนกำหนด ไม่นับเป็นการสอดเข้าไปจัดการ (มาตรา 1088)
• ห้างหุ้นส่วนสามัญ ถ้าไม่ได้ตกลงเรื่องการจัดการไว้ หุ้นส่วนทุกคนจัดการห้างได้ แต่จะทำสัญญาที่หุ้นส่วนอีกคนทักท้วงไม่ได้ (มาตรา 1033)
• รับหุ้นส่วนใหม่ ต้องได้รับความยินยอมจากหุ้นส่วนทุกคน เว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น (มาตรา 1040)
• ทำกิจการแข่งกับห้าง หุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนทำกิจการที่มีสภาพเดียวกันและแข่งขันกับห้างไม่ได้ เว้นแต่หุ้นส่วนอื่นทั้งหมดยินยอม (มาตรา 1066) ส่วนหุ้นส่วนจำกัดความรับผิดทำการค้าแข่งได้ (มาตรา 1090) และโอนหุ้นของตนได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม (มาตรา 1091)

จดทะเบียนออนไลน์ผ่าน DBD Biz Regist

ตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2569 กรมพัฒนาธุรกิจการค้ารับจดทะเบียนจัดตั้งห้างหุ้นส่วนและบริษัทจำกัดใหม่ผ่านระบบจดทะเบียนนิติบุคคลดิจิทัล DBD Biz Regist ช่องทางเดียว และตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 คำขอทุกประเภทของห้างหุ้นส่วนและบริษัทจำกัดต้องยื่นผ่านระบบนี้ เข้าใช้ได้จากเมนูจดทะเบียนนิติบุคคลดิจิทัลบนเว็บไซต์ www.dbd.go.th

1. ตกลงรายละเอียดให้ครบ ชื่อห้าง วัตถุที่ประสงค์ ที่ตั้งสำนักงานแห่งใหญ่ หุ้นส่วนแต่ละคนเป็นจำพวกใดและลงหุ้นด้วยอะไร ใครเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ และมีข้อจำกัดอำนาจหรือไม่ ซึ่งเป็นรายการที่ต้องจดทะเบียน (มาตรา 1064 และ 1078)
2. สมัครใช้งานและยืนยันตัวตน ในระบบ เช่น ผ่านแอป ThaID
3. จองชื่อห้าง ชื่อที่จองได้มีอายุ 30 วัน ต้องยื่นจดทะเบียนภายในเวลานั้น
4. กรอกคำขอ แนบเอกสาร และลงนามอิเล็กทรอนิกส์ เช่น หลักฐานที่ตั้งสำนักงาน หรือหนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่
5. ชำระค่าธรรมเนียม การจดทะเบียนตั้งห้างหุ้นส่วน 1,000 บาท เมื่อนายทะเบียนรับจดทะเบียนแล้วจะได้เอกสารการจดทะเบียนในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์

ถ้าติดขัดเรื่องการใช้ระบบ สอบถามได้ที่สายด่วนกรมพัฒนาธุรกิจการค้า 1570

หลังจดทะเบียนแล้วต้องทำอะไร

• ส่งงบการเงินทุกปี ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนต้องส่งงบการเงินผ่านระบบ DBD e-Filing ภายใน 5 เดือนนับแต่วันปิดรอบปีบัญชี
• ผู้สอบบัญชี ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนที่มีทุนไม่เกิน 5 ล้านบาท สินทรัพย์รวมไม่เกิน 30 ล้านบาท และรายได้รวมไม่เกิน 30 ล้านบาท ไม่ต้องให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตรวจงบการเงิน และใช้ผู้สอบบัญชีภาษีอากรตรวจสอบและรับรองบัญชีได้ ข้อยกเว้นนี้ไม่มีสำหรับบริษัทจำกัด
• ภาษี ห้างหุ้นส่วนจำกัดและห้างหุ้นส่วนสามัญจดทะเบียนต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลเช่นเดียวกับบริษัท
• เปลี่ยนเป็นบริษัทภายหลัง ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนแปรสภาพเป็นบริษัทจำกัดได้ โดยความยินยอมของหุ้นส่วนทุกคน และทำตามขั้นตอนในมาตรา 1246/1

มีหุ้นส่วนเป็นชาวต่างชาติ

ชาวต่างชาติเป็นหุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนไทยได้ แต่ต้องดูพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ซึ่งมีกฎเฉพาะสำหรับห้างหุ้นส่วน

• ห้างหุ้นส่วนจำกัดหรือห้างหุ้นส่วนสามัญจดทะเบียนที่หุ้นส่วนผู้จัดการหรือผู้จัดการเป็นชาวต่างชาติ ถือเป็น "คนต่างด้าว" ตามกฎหมายนี้ แม้คนไทยจะลงทุนเป็นส่วนใหญ่ (มาตรา 4)
• ห้างที่คนต่างด้าวลงทุนมีมูลค่าตั้งแต่กึ่งหนึ่งของทุนทั้งหมด ก็ถือเป็นคนต่างด้าวเช่นกัน (มาตรา 4)
• ห้างที่ถือเป็นคนต่างด้าว ทำธุรกิจหลายประเภทในบัญชีท้ายกฎหมายนี้ไม่ได้ หรือต้องได้รับอนุญาตก่อน และต้องมีทุนขั้นต่ำไม่น้อยกว่า 2 ล้านบาท หรือไม่น้อยกว่า 3 ล้านบาทสำหรับธุรกิจที่ต้องได้รับอนุญาต (มาตรา 14)
• คนไทยที่ถือหุ้นแทนคนต่างด้าวในห้างหุ้นส่วนเพื่อให้คนต่างด้าวเลี่ยงกฎหมายนี้ และคนต่างด้าวที่ยินยอม มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับ 100,000 ถึง 1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 36)

ปรึกษาทนายก่อนเริ่มธุรกิจร่วมกัน

การจดทะเบียนทำเองได้ แต่บางเรื่องควรตกลงกันเป็นหนังสือตั้งแต่วันแรก เช่น การแบ่งกำไร อำนาจของหุ้นส่วนผู้จัดการ การรับหุ้นส่วนใหม่ และการออกจากห้าง ทนายด้านธุรกิจช่วยร่างสัญญาหุ้นส่วนและแนะนำรูปแบบที่เหมาะกับธุรกิจของคุณได้ บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าแผนธุรกิจได้ฟรี ทนายที่สนใจจะตอบกลับผ่านแชตในระบบ หรือค้นหาทนายตามประเภทคดี จังหวัด และภาษาที่ใช้ได้ทันที