บางคนอยากเปลี่ยนชื่อเพราะชื่อเดิมยาว เขียนยาก หรือเรียกกันผิดบ่อย บางคนแต่งงานแล้วอยากใช้นามสกุลคู่สมรส หรือหย่าแล้วต้องกลับไปใช้นามสกุลเดิม เรื่องทั้งหมดนี้อยู่ใน พระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ. 2505 ซึ่งกำหนดว่าผู้มีสัญชาติไทยต้องมีชื่อตัวและชื่อสกุล และจะมีชื่อรองด้วยก็ได้ (มาตรา 5)

บทความนี้สรุปว่าเปลี่ยนชื่อต้องยื่นที่ไหน ใช้เอกสารอะไร เสียค่าธรรมเนียมเท่าไร ชื่อแบบไหนที่นายทะเบียนรับไม่ได้ และนามสกุลเปลี่ยนอย่างไรเมื่อแต่งงานหรือหย่า

เปลี่ยนชื่อตัว ยื่นที่ไหน ใช้อะไรบ้าง

ผู้ที่อยากเปลี่ยนชื่อตัวหรือชื่อรอง ให้ยื่นคำขอต่อนายทะเบียนท้องที่ ณ อำเภอหรือสำนักงานเขตที่ตนมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน (มาตรา 16) โดยใช้คำขอแบบ ช.1 ซึ่งใช้กับงานทะเบียนชื่อบุคคลทุกกรณี

เจ้าหน้าที่จะตรวจบัตรประจำตัวประชาชน ตรวจรายการในทะเบียนบ้าน และตรวจว่าชื่อใหม่ไม่ขัดต่อกฎหมาย ถ้าถูกต้อง นายทะเบียนจะอนุญาตและออกหนังสือสำคัญแสดงการเปลี่ยนชื่อตัว (ช.3) ให้ ควรนำบัตรประชาชนตัวจริงไปเอง และเตรียมชื่อใหม่ไว้มากกว่าหนึ่งชื่อเผื่อชื่อแรกไม่ผ่าน

ถ้าเป็นการเปลี่ยนชื่อของลูกที่ยังเป็นผู้เยาว์ พ่อแม่หรือผู้ปกครองเป็นผู้ยื่นแทน โดยนำสูติบัตรหรือบัตรประชาชนของเด็ก ทะเบียนบ้าน และบัตรประชาชนของผู้ยื่นไปด้วย

ขั้นตอนเปลี่ยนชื่อตัวหรือนามสกุล 4 ขั้น ตั้งแต่ตรวจชื่อใหม่ ยื่นคำขอ ช.1 รับหนังสือสำคัญ จนถึงทำบัตรประชาชนใหม่ภายใน 60 วัน

ชื่อแบบไหนที่กฎหมายห้าม

ชื่อตัวและชื่อรอง (มาตรา 6) ต้อง

  • ไม่พ้องหรือมุ่งหมายให้คล้ายกับพระปรมาภิไธย พระนามของพระราชินี หรือราชทินนาม
  • ไม่มีคำหรือความหมายหยาบคาย
  • ชื่อรองต้องไม่ซ้ำกับนามสกุลของคนอื่น เว้นแต่คู่สมรสใช้นามสกุลของอีกฝ่ายเป็นชื่อรองโดยได้รับความยินยอม หรือลูกใช้นามสกุลเดิมของแม่หรือพ่อเป็นชื่อรอง

ชื่อสกุล (มาตรา 8) ต้อง

  1. ไม่พ้องหรือมุ่งหมายให้คล้ายกับพระปรมาภิไธยหรือพระนามของพระราชินี
  2. ไม่พ้องหรือมุ่งหมายให้คล้ายกับราชทินนาม เว้นแต่ราชทินนามของตน ของบุพการี หรือของผู้สืบสันดาน
  3. ไม่ซ้ำกับชื่อสกุลที่ได้รับพระราชทานหรือที่จดทะเบียนไว้แล้ว
  4. ไม่มีคำหรือความหมายหยาบคาย
  5. มีพยัญชนะไม่เกิน 10 ตัว เว้นแต่ใช้ราชทินนามเป็นชื่อสกุล

นอกจากนี้ กรมการปกครองวางแนวไว้ว่า นายทะเบียนต้องดูด้วยว่าผู้ขอไม่ได้เปลี่ยนชื่อโดยมีเจตนาทุจริต เช่น เพื่อหลบเลี่ยงหรือหนีคดี

ตั้งนามสกุลใหม่ หรือขอร่วมใช้นามสกุลของคนอื่น

คนที่มีนามสกุลอยู่แล้วแต่อยากตั้งนามสกุลใหม่ ยื่นคำขอที่อำเภอหรือเขตตามทะเบียนบ้านเช่นกัน (มาตรา 17) นายทะเบียนจะตรวจว่านามสกุลนั้นไม่ขัดมาตรา 8 และไม่ซ้ำกับที่มีคนจดไว้แล้ว ก่อนรับจดทะเบียนและออกหนังสือสำคัญ (ช.2)

ถ้าอยากใช้นามสกุลที่คนอื่นจดทะเบียนไว้ เช่น นามสกุลของญาติ ต้องให้เจ้าของนามสกุลอนุญาต (มาตรา 11) ขั้นแรกเจ้าของนามสกุลขอหนังสืออนุญาตให้ร่วมใช้ชื่อสกุล (ช.6) จากนั้นผู้ขอนำไปยื่นคำขอ ช.1 เพื่อรับหนังสือสำคัญแสดงการร่วมใช้ชื่อสกุล (ช.4) ถ้าเจ้าของนามสกุลเสียชีวิตแล้ว ผู้สืบสันดานลำดับใกล้ชิดที่สุดที่ยังมีชีวิตและใช้นามสกุลนั้นอยู่เป็นผู้อนุญาตแทน

ถ้านายทะเบียนไม่อนุญาต ผู้ขออุทธรณ์ได้ภายใน 30 วันนับแต่วันทราบคำสั่ง (มาตรา 18)

ค่าธรรมเนียม

ค่าธรรมเนียมงานทะเบียนชื่อบุคคล 4 กรณี ได้แก่ เปลี่ยนชื่อตัว ตั้งนามสกุลใหม่ ร่วมใช้นามสกุล และเปลี่ยนนามสกุลเพราะสมรสหรือหย่า

เรื่อง ค่าธรรมเนียม
เปลี่ยนชื่อตัว หรือเปลี่ยนชื่อรอง 50 บาท
ตั้งชื่อรองครั้งแรก ไม่เสีย
จดทะเบียนตั้งนามสกุลใหม่ 100 บาท
ร่วมใช้นามสกุล (ช.4) 100 บาท
เปลี่ยนนามสกุลครั้งแรกเมื่อจดทะเบียนสมรส ไม่เสีย
เปลี่ยนนามสกุลภายหลังการสมรสครั้งต่อ ๆ ไป 50 บาท
กลับไปใช้นามสกุลเดิมเพราะการสมรสสิ้นสุด ไม่เสีย

นามสกุลเมื่อแต่งงาน หย่า หรือคู่สมรสเสียชีวิต

กฎหมายปัจจุบันไม่ได้บังคับให้ใครต้องเปลี่ยนนามสกุลเมื่อแต่งงาน คู่สมรสมีสิทธิใช้นามสกุลของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งตามที่ตกลงกัน หรือต่างฝ่ายต่างใช้นามสกุลเดิมของตน จะตกลงกันตอนจดทะเบียนสมรสหรือระหว่างสมรสก็ได้ และตกลงเปลี่ยนภายหลังได้ (มาตรา 12)

เมื่อการสมรสสิ้นสุด (มาตรา 13)

  • หย่า หรือศาลพิพากษาให้เพิกถอนการสมรส ฝ่ายที่ใช้นามสกุลของอีกฝ่ายต้องกลับไปใช้นามสกุลเดิมของตน เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2568 ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าบทบัญญัตินี้ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ จึงยังใช้บังคับอยู่
  • คู่สมรสเสียชีวิต ฝ่ายที่ยังมีชีวิตและใช้นามสกุลของอีกฝ่ายใช้นามสกุลนั้นต่อไปได้ แต่ถ้าจะสมรสใหม่ต้องกลับไปใช้นามสกุลเดิมของตน

ส่วนคำนำหน้านาม พระราชบัญญัติคำนำหน้านามหญิง พ.ศ. 2551 ให้หญิงที่จดทะเบียนสมรสแล้วเลือกใช้ "นาง" หรือ "นางสาว" ได้ตามความสมัครใจ และเมื่อการสมรสสิ้นสุดก็เลือกได้เช่นกัน โดยแจ้งต่อนายทะเบียน

ตัวอย่าง

มะลิจดทะเบียนสมรสและตกลงกับคู่สมรสว่าจะใช้นามสกุลของอีกฝ่าย การเปลี่ยนนามสกุลครั้งนี้ไม่เสียค่าธรรมเนียม หลายปีต่อมาทั้งคู่จดทะเบียนหย่า มะลิต้องกลับไปใช้นามสกุลเดิม ซึ่งไม่เสียค่าธรรมเนียมเช่นกัน ถ้ามะลิอยากเปลี่ยนชื่อตัวใหม่ไปพร้อมกัน จะเสียค่าธรรมเนียมเปลี่ยนชื่อตัว 50 บาท หลังชื่อในทะเบียนบ้านถูกแก้ไขแล้ว มะลิต้องยื่นขอบัตรประชาชนใหม่ภายใน 60 วัน

ได้ชื่อใหม่แล้ว ต้องทำอะไรต่อ

  • ทำบัตรประชาชนใหม่ภายใน 60 วัน นับแต่วันที่แก้ไขชื่อตัวหรือชื่อสกุลในทะเบียนบ้าน ถ้าเกินกำหนดมีโทษปรับไม่เกิน 100 บาท เอกสารที่ใช้คือ สำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน (ท.ร.14) บัตรประชาชนเดิม และหลักฐานการเปลี่ยนชื่อ
  • เก็บหนังสือสำคัญ (ช.2 ช.3 ช.4 หรือ ช.5) ตัวจริงไว้ให้ดี เพราะเป็นหลักฐานเชื่อมชื่อเก่ากับชื่อใหม่
  • ทยอยแจ้งเปลี่ยนชื่อกับหน่วยงานและเอกสารที่ใช้ชื่อเดิม เช่น หนังสือเดินทาง ใบขับขี่ เอกสารสิทธิในทรัพย์สิน และสถานศึกษาหรือที่ทำงาน

ชาวต่างชาติ

พระราชบัญญัติชื่อบุคคลใช้กับผู้มีสัญชาติไทย ชาวต่างชาติที่ยื่นขอแปลงสัญชาติเป็นไทยหรือขอกลับคืนสัญชาติไทย ขอหนังสือรับรองการขอเปลี่ยนชื่อตัว (ช.8) หรือการขอจดทะเบียนชื่อสกุล (ช.9) เพื่อประกอบคำขอได้ โดยไม่เสียค่าธรรมเนียม และเมื่อได้รับอนุญาตแล้วจึงยื่นคำขอ ช.1 ใหม่

ให้ทนายช่วยเมื่อเรื่องซับซ้อน

การเปลี่ยนชื่อทั่วไปทำเองได้ที่อำเภอ แต่ถ้านายทะเบียนไม่อนุญาตและต้องอุทธรณ์ ต้องแก้ชื่อในเอกสารสิทธิหรือมรดกที่ยังเป็นชื่อเดิม หรือมีข้อขัดแย้งเรื่องการใช้นามสกุลหลังหย่า ทนายช่วยดูทางเลือกได้ บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรี ทนายที่สนใจจะตอบกลับในแชตของแพลตฟอร์ม หรือค้นหาทนายตามประเภทคดี จังหวัด และภาษาที่ต้องการได้ทันที