คู่รักไทยกับชาวต่างชาติจำนวนมากตั้งใจจดทะเบียนสมรสในประเทศไทย แต่มักสะดุดตรงเอกสารจากสถานทูต การแปล และการรับรองเอกสาร บทความนี้สรุปเงื่อนไขตามกฎหมายไทย เอกสารที่ต้องเตรียม ขั้นตอนตั้งแต่สถานทูตจนถึงอำเภอ และเรื่องทรัพย์สินที่ควรตกลงกันก่อนวันจดทะเบียน
เงื่อนไขการสมรสตามกฎหมายไทย
การสมรสตามกฎหมายไทยเกิดขึ้นเมื่อจดทะเบียนต่อนายทะเบียนเท่านั้น งานแต่งงานหรือพิธีทางศาสนาอย่างเดียวไม่ทำให้เป็นคู่สมรสตามกฎหมาย เงื่อนไขหลักมีดังนี้
- อายุ ทั้งสองฝ่ายต้องมีอายุ 18 ปีบริบูรณ์ (มาตรา 1448) เว้นแต่ศาลอนุญาตเมื่อมีเหตุอันสมควร ถ้ายังไม่ถึง 20 ปีต้องได้รับความยินยอมจากบิดามารดาหรือผู้ปกครอง
- ไม่มีคู่สมรสอยู่แล้ว การสมรสซ้อนทำไม่ได้ ผู้ที่เคยสมรสต้องหย่าหรือการสมรสเดิมสิ้นสุดแล้ว
- ไม่เป็นญาติสืบสายโลหิตโดยตรง หรือพี่น้องร่วมบิดามารดาหรือร่วมบิดาหรือมารดา
- ทั้งสองฝ่ายยินยอม และแสดงความยินยอมต่อหน้านายทะเบียนด้วยตนเอง
ตั้งแต่กฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผลใช้บังคับในปี 2568 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ใช้คำว่า "บุคคลทั้งสองฝ่าย" แทน "ชายและหญิง" คู่รักเพศเดียวกันจึงจดทะเบียนสมรสได้ด้วยเงื่อนไขเดียวกัน
เอกสารที่ต้องเตรียม
ฝ่ายคนไทย
- บัตรประจำตัวประชาชน หรือหนังสือเดินทางไทย
- ถ้าเคยสมรสมาก่อน ให้เตรียมหลักฐานการหย่าหรือมรณบัตรของคู่สมรสเดิม
ฝ่ายชาวต่างชาติ
- หนังสือเดินทาง
- หนังสือรับรองสถานภาพหรือหนังสือยืนยันว่าสมรสได้ ที่ออกโดยสถานทูตหรือทางการของประเทศตน
- คำแปลภาษาไทยของหนังสือดังกล่าว ที่ผ่านการรับรองจากกรมการกงสุล
ในวันจดทะเบียน ให้พาพยาน 2 คนไปด้วย และถ้าฝ่ายใดอายุต่ำกว่า 20 ปี ให้บิดามารดาหรือผู้ปกครองไปให้ความยินยอม
ขั้นตอนจดทะเบียน 5 ขั้น
- ขอหนังสือจากสถานทูต ชาวต่างชาติไปยื่นขอที่สถานทูตหรือสถานกงสุลของตนในไทยด้วยตนเอง เพื่อยืนยันว่าโสดและไม่มีข้อห้ามในการสมรสตามกฎหมายของประเทศตน ถ้าได้เอกสารมาจากประเทศบ้านเกิด มักต้องผ่านการรับรองจากกระทรวงการต่างประเทศของประเทศนั้นและสถานทูตไทยก่อน
- แปลเป็นภาษาไทย ใช้ผู้แปลหรือศูนย์แปลที่เชื่อถือได้ ชื่อ สัญชาติ และวันเกิดต้องตรงกับหนังสือเดินทางทุกตัวอักษร
- รับรองเอกสารที่กรมการกงสุล ยื่นทั้งต้นฉบับและคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ ถนนแจ้งวัฒนะ กรุงเทพฯ
- จดทะเบียนที่อำเภอหรือสำนักงานเขต จะเป็นที่ใดในประเทศไทยก็ได้ คู่สมรสทั้งสองไปด้วยตนเองพร้อมพยาน 2 คน บางแห่งอาจขอเอกสารเพิ่มหรือให้นัดล่วงหน้า จึงควรโทรสอบถามก่อน
- รับเอกสารการสมรส เก็บใบสำคัญการสมรสไว้ให้ดี และขอสำเนาทะเบียนสมรสที่รับรองแล้วเผื่อใช้กับหน่วยงานในต่างประเทศ ซึ่งมักต้องแปลและรับรองอีกทอดหนึ่ง
ถ้าคู่รักจดทะเบียนสมรสในต่างประเทศมาแล้ว ไม่ต้องจดซ้ำในไทย แต่ฝ่ายไทยควรนำทะเบียนสมรสต่างประเทศที่แปลและรับรองแล้วไปยื่นบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่อำเภอหรือสำนักงานเขต เพื่อให้สถานะในทะเบียนราษฎรไทยตรงกับความจริง
สินส่วนตัวและสินสมรส
เมื่อจดทะเบียนสมรสภายใต้กฎหมายไทยโดยไม่มีสัญญาก่อนสมรส ทรัพย์สินของคู่สมรสแบ่งเป็น 2 กอง
| สินส่วนตัว (มาตรา 1471) | สินสมรส (มาตรา 1474) |
|---|---|
| ทรัพย์สินที่มีอยู่ก่อนสมรส | ทรัพย์สินที่ได้มาระหว่างสมรส เช่น รายได้ที่หามาได้ |
| เครื่องใช้ส่วนตัว เครื่องประดับตามฐานะ เครื่องมือประกอบอาชีพ | มรดกหรือของที่ได้รับให้เป็นหนังสือ ซึ่งระบุว่าเป็นสินสมรส |
| มรดกหรือของที่ได้รับให้โดยเสน่หาระหว่างสมรส | ดอกผลของสินส่วนตัว เช่น ค่าเช่าหรือเงินปันผล |
| ของหมั้น |
ตัวอย่าง: ก่อนแต่งงานคุณนิดมีคอนโดมิเนียม 1 ห้อง ห้องนั้นยังเป็นสินส่วนตัวของคุณนิด แต่ถ้าปล่อยเช่าระหว่างสมรสได้ค่าเช่าเดือนละ 12,000 บาท ค่าเช่านั้นเป็นดอกผลของสินส่วนตัว จึงเป็นสินสมรส ถ้าหย่าในภายหลัง ค่าเช่าที่ยังเหลืออยู่ต้องนำมาแบ่งคนละครึ่ง เว้นแต่มีสัญญาก่อนสมรสตกลงไว้เป็นอย่างอื่น
สัญญาก่อนสมรส
คู่รักที่มีทรัพย์สินหรือธุรกิจอยู่แล้ว มักตกลงเรื่องทรัพย์สินไว้ก่อนด้วยสัญญาก่อนสมรส ซึ่งจะมีผลต่อเมื่อทำตามแบบที่กฎหมายกำหนด (มาตรา 1465 และ 1466)
- ทำก่อนหรือพร้อมกับการจดทะเบียนสมรส
- จดข้อตกลงไว้ในทะเบียนสมรส หรือทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อคู่สมรสและพยานอย่างน้อย 2 คน แนบท้ายทะเบียนสมรส และจดไว้ในทะเบียนสมรสพร้อมกับการจดทะเบียนสมรส
- ข้อตกลงที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนใช้ไม่ได้
ถ้าไม่ทำตามแบบ สัญญาก่อนสมรสจะเป็นโมฆะ และเมื่อสมรสแล้วจะเปลี่ยนแปลงหรือเพิกถอนไม่ได้ นอกจากได้รับอนุญาตจากศาล (มาตรา 1467) จึงควรให้ทนายช่วยร่างและทำฉบับภาษาที่คู่สมรสทั้งสองเข้าใจ
ที่ดินเมื่อคู่สมรสเป็นชาวต่างชาติ
ชาวต่างชาติโดยหลักถือกรรมสิทธิ์ที่ดินในไทยไม่ได้ การแต่งงานกับคนไทยก็ไม่ได้เปลี่ยนหลักนี้ คนไทยที่มีคู่สมรสเป็นชาวต่างชาติยังซื้อที่ดินในชื่อตนเองได้ แต่ในวันจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดิน คู่สมรสทั้งสองต้องยืนยันเป็นหนังสือร่วมกันว่าเงินที่ใช้ซื้อเป็นสินส่วนตัวของฝ่ายไทย ไม่ใช่สินสมรส ถ้าคู่สมรสต่างชาติอยู่ต่างประเทศ ทำหนังสือรับรองนี้ผ่านสถานทูต สถานกงสุล หรือโนตารีพับลิกได้
คู่รักจึงควรเข้าใจผลของหนังสือนี้ก่อนลงชื่อ และเก็บหลักฐานที่มาของเงินไว้ให้ดี
ข้อควรรู้สำหรับคู่สมรสชาวต่างชาติ
- การจดทะเบียนสมรสไม่ได้ทำให้ได้สัญชาติไทยโดยอัตโนมัติ
ปรึกษาทนายเรื่องครอบครัว
ถ้าต้องการร่างสัญญาก่อนสมรส ตรวจเอกสารจากต่างประเทศ หรือวางแผนทรัพย์สินของครอบครัวข้ามประเทศ บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรีเพื่อให้ทนายครอบครัวที่สนใจติดต่อกลับผ่านแชทในระบบ หรือค้นหาทนายตามประเภทคดี จังหวัด และภาษาที่ทนายใช้ได้ทันที
