สินค้าไม่ปลอดภัยทำให้บาดเจ็บหรือของเสียหาย ใครต้องรับผิด? ค่าเสียหายที่เรียกได้ และอายุความ 3 ปี

พาวเวอร์แบงก์ร้อนจัดจนไฟลุก เครื่องใช้ไฟฟ้าไฟรั่วจนถูกไฟดูด หรืออาหารสำเร็จรูปปนเปื้อนจนต้องเข้าโรงพยาบาล เมื่อสินค้าที่ใช้ตามปกติกลับทำให้คนบาดเจ็บหรือทรัพย์สินอื่นเสียหาย กฎหมายที่ช่วยผู้เสียหายโดยตรงคือพระราชบัญญัติความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ. 2551 หรือกฎหมาย PL (Product Liability) ที่ใช้บังคับมาตั้งแต่ปี 2552 บทความนี้สรุปว่าใครต้องรับผิด ต้องพิสูจน์อะไร เรียกอะไรได้ และต้องฟ้องภายในเมื่อไร

สินค้าแบบไหนนับว่าไม่ปลอดภัย

กฎหมายนี้ใช้กับสินค้า คือสังหาริมทรัพย์ทุกชนิดที่ผลิตหรือนำเข้าเพื่อขาย รวมทั้งผลิตผลเกษตรกรรมและกระแสไฟฟ้า เว้นแต่สินค้าที่กฎกระทรวงกำหนด (มาตรา 4) สินค้าจะเป็นสินค้าที่ไม่ปลอดภัย เมื่อก่อหรืออาจก่อให้เกิดความเสียหาย เพราะเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ โดยดูจากสภาพของสินค้าและการใช้หรือเก็บรักษาตามปกติที่คาดหมายได้

1. บกพร่องในการผลิต
2. บกพร่องในการออกแบบ
3. ไม่มีวิธีใช้ วิธีเก็บรักษา คำเตือน หรือข้อมูลเกี่ยวกับสินค้า หรือมีแต่ไม่ถูกต้องหรือไม่ชัดเจนตามสมควร

ความเสียหายคือความเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย สุขภาพ อนามัย จิตใจ หรือทรัพย์สิน แต่ไม่รวมความเสียหายต่อตัวสินค้านั้นเอง ส่วนผู้เสียหายคือใครก็ตามที่ได้รับความเสียหายจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย ไม่จำเป็นต้องเป็นคนซื้อ

ใครต้องรับผิด

กฎหมายเรียกผู้ที่ต้องรับผิดว่าผู้ประกอบการ มี 4 กลุ่ม (มาตรา 4)

1. ผู้ผลิต หรือผู้ว่าจ้างให้ผลิต
2. ผู้นำเข้า
3. ผู้ขายที่ระบุตัวผู้ผลิต ผู้ว่าจ้างให้ผลิต หรือผู้นำเข้าไม่ได้
4. ผู้ที่ใช้ชื่อ ชื่อทางการค้า เครื่องหมาย หรือข้อความ ที่ทำให้เข้าใจได้ว่าตนเป็นผู้ผลิต ผู้ว่าจ้างให้ผลิต หรือผู้นำเข้า

เมื่อสินค้าที่ไม่ปลอดภัยขายให้แก่ผู้บริโภคแล้ว ผู้ประกอบการทุกคนต้องร่วมกันรับผิดต่อผู้เสียหาย ไม่ว่าจะจงใจหรือประมาทเลินเล่อหรือไม่ (มาตรา 5) ต่างจากการฟ้องละเมิดทั่วไปที่ต้องแสดงว่าอีกฝ่ายจงใจหรือประมาทเลินเล่อ (ป.พ.พ. มาตรา 420) และกฎหมายนี้ไม่ตัดสิทธิเรียกค่าเสียหายตามกฎหมายอื่น (มาตรา 14)

ผู้เสียหายต้องพิสูจน์อะไร

ผู้เสียหายพิสูจน์ 2 เรื่อง คือ ได้รับความเสียหายจากสินค้าของผู้ประกอบการ และใช้หรือเก็บรักษาสินค้านั้นตามปกติธรรมดา โดยไม่ต้องพิสูจน์ว่าความเสียหายเกิดจากการกระทำของผู้ประกอบการรายใด (มาตรา 6)

ในคดีผู้บริโภค ข้อเท็จจริงเรื่องการผลิต การประกอบ การออกแบบ หรือส่วนผสมของสินค้า ที่ศาลเห็นว่าอยู่ในความรู้เห็นโดยเฉพาะของผู้ประกอบธุรกิจ ผู้ประกอบธุรกิจต้องเป็นฝ่ายพิสูจน์ (พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. 2551 มาตรา 29)

เมื่อไรผู้ประกอบการไม่ต้องรับผิด

ผู้ประกอบการไม่ต้องรับผิด ถ้าพิสูจน์ได้ว่า (มาตรา 7)

1. สินค้านั้นไม่ใช่สินค้าที่ไม่ปลอดภัย
2. ผู้เสียหายรู้อยู่แล้วว่าสินค้านั้นไม่ปลอดภัย
3. ความเสียหายเกิดจากการใช้หรือเก็บรักษาไม่ถูกต้องตามวิธีใช้ วิธีเก็บรักษา คำเตือน หรือข้อมูลที่ผู้ประกอบการกำหนดไว้อย่างถูกต้องและชัดเจนตามสมควรแล้ว

ข้อตกลง ประกาศ หรือคำแจ้งความที่ทำไว้ก่อนเกิดความเสียหายเพื่อยกเว้นหรือจำกัดความรับผิด เช่น ข้อความ "ผู้ผลิตไม่รับผิดชอบความเสียหายใด ๆ" บนฉลาก นำมาอ้างไม่ได้ (มาตรา 9)

เรียกค่าเสียหายอะไรได้บ้าง

ผู้เสียหายเรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ได้ เช่น ค่ารักษาพยาบาลและค่าใช้จ่ายที่ต้องเสียไป ค่าเสียหายที่เสียความสามารถประกอบการงานทั้งปัจจุบันและอนาคต (ป.พ.พ. มาตรา 444) และค่าทรัพย์สินที่เสียหาย และศาลกำหนดเพิ่มได้อีก 2 อย่าง (มาตรา 11)

• ค่าเสียหายต่อจิตใจ ที่เป็นผลจากความเสียหายต่อร่างกาย สุขภาพ หรืออนามัย เช่น ความเจ็บปวด ความหวาดกลัว ความวิตกกังวล หรือความอับอาย ถ้าผู้เสียหายถึงแก่ความตาย สามี ภริยา บุพการี หรือผู้สืบสันดานของผู้ตายมีสิทธิได้รับค่าเสียหายต่อจิตใจ
• ค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษ (ค่าเสียหายเชิงลงโทษ) เมื่อผู้ประกอบการผลิต นำเข้า หรือขายสินค้าโดยรู้อยู่แล้วว่าไม่ปลอดภัย หรือไม่รู้เพราะประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง หรือรู้ภายหลังแล้วไม่ดำเนินการตามสมควรเพื่อป้องกันความเสียหาย ศาลสั่งให้จ่ายเพิ่มได้ไม่เกินสองเท่าของค่าสินไหมทดแทนที่แท้จริง

ตัวอย่าง (สมมติ) คุณเอซื้อพาวเวอร์แบงก์ราคา 900 บาทจากร้านออนไลน์ ชาร์จตามคู่มือแล้วไฟลุก มือของคุณเอถูกไฟลวก ผ้าม่านและโน้ตบุ๊กเสียหาย ร้านแจ้งชื่อผู้นำเข้าได้

• คุณเอเรียกค่ารักษาพยาบาล ค่าผ้าม่านและโน้ตบุ๊ก และค่าเสียหายต่อจิตใจจากผู้นำเข้าได้ โดยพิสูจน์ว่าความเสียหายเกิดจากพาวเวอร์แบงก์และใช้ตามปกติ
• ตัวพาวเวอร์แบงก์ 900 บาทไม่นับเป็นความเสียหายตามกฎหมายนี้ แต่ผู้ขายต้องรับผิดในความชำรุดบกพร่องของสินค้าที่ขาย (ป.พ.พ. มาตรา 472)
• ถ้าศาลกำหนดค่าสินไหมทดแทนที่แท้จริง 80,000 บาท และได้ความว่าผู้นำเข้ารู้อยู่แล้วว่าสินค้าไม่ปลอดภัยแต่ยังขาย ศาลสั่งค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษเพิ่มได้อีกไม่เกิน 160,000 บาท รวมไม่เกิน 240,000 บาท

อายุความ 3 ปี และไม่เกิน 10 ปี

• สิทธิเรียกค่าเสียหายตามกฎหมายนี้ขาดอายุความเมื่อพ้น 3 ปีนับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้ถึงความเสียหายและรู้ตัวผู้ประกอบการที่ต้องรับผิด หรือพ้น 10 ปีนับแต่วันที่ขายสินค้านั้น (มาตรา 12)
• ถ้าความเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย สุขภาพ หรืออนามัย เกิดจากสารที่สะสมในร่างกาย หรือต้องใช้เวลากว่าจะแสดงอาการ ต้องใช้สิทธิภายใน 3 ปีนับแต่รู้ถึงความเสียหายและรู้ตัวผู้ประกอบการ แต่ไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันที่รู้ถึงความเสียหาย
• ระหว่างเจรจาค่าเสียหายกับผู้ประกอบการ อายุความหยุดนับ จนกว่าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งบอกเลิกการเจรจา (มาตรา 13)

บาดเจ็บหรือของเสียหายจากสินค้า ทำอย่างไร

1. รักษาตัวก่อน ขอใบรับรองแพทย์ และเก็บใบเสร็จค่ารักษาทุกใบ
2. เก็บตัวสินค้าไว้ อย่าทิ้ง พร้อมบรรจุภัณฑ์ ฉลาก เลขล็อตหรือหมายเลขเครื่อง คู่มือ และใบเสร็จ แล้วถ่ายรูปบาดแผล ตัวสินค้า และทรัพย์สินที่เสียหาย
3. แจ้งผู้ขาย ผู้ผลิต หรือผู้นำเข้า และเจรจาเรื่องค่าเสียหาย
4. ร้องเรียน สคบ. (สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค) ทางสายด่วน 1166 แอป OCPB Connect เว็บไซต์ ocpb.go.th หรือศูนย์ดำรงธรรม ถ้าเป็นอาหาร ยา เครื่องสำอาง หรือผลิตภัณฑ์สุขภาพ แจ้ง อย. ทางสายด่วน 1556 ได้ด้วย
5. ฟ้องเป็นคดีผู้บริโภค ถ้าตกลงกันไม่ได้ ภายในอายุความ

ฟ้องคดีผู้บริโภคได้เอง

คดีตามกฎหมายสินค้าไม่ปลอดภัยเป็นคดีผู้บริโภค (พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค มาตรา 3) ผู้เสียหายฟ้องเองได้ ด้วยวาจาหรือเป็นหนังสือก็ได้ (มาตรา 20) และได้รับยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียม แต่ไม่รวมความรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งเมื่อคดีถึงที่สุด (มาตรา 18) คณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค และสมาคมหรือมูลนิธิที่คณะกรรมการรับรอง ยังฟ้องแทนผู้เสียหายได้ด้วย (มาตรา 10 ของกฎหมายสินค้าไม่ปลอดภัย) ขั้นตอนฟ้องคดีผู้บริโภคดูเพิ่มได้ในคู่มือซื้อของออนไลน์ไม่ตรงปกหรือชำรุด

ปรึกษาทนายเรื่องสินค้าไม่ปลอดภัย

ถ้าบาดเจ็บรุนแรง ผู้ประกอบการปฏิเสธความรับผิด หรือไม่รู้ว่าใครผลิตหรือนำเข้า ทนายช่วยประเมินและเตรียมคดีได้ บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรี ทนายที่สนใจจะติดต่อกลับผ่านแชตในระบบ หรือค้นหาทนายคดีผู้บริโภคและคดีแพ่งตามจังหวัดได้ทันที