เพื่อนบ้านถมที่ดินจนสูงกว่าแนวรั้วบ้านเรา พอฝนตกน้ำก็ไหลบ่าเข้ามา บางครั้งมีโคลนและดินไหลตามมาดันกำแพง คำถามที่ตามมาคือ เพื่อนบ้านถมได้แค่ไหน เราต้องรอให้บ้านเสียหายก่อนหรือไม่ และควรไปร้องที่ไหน บทความนี้สรุปพระราชบัญญัติการขุดดินและถมดิน พ.ศ. 2543 และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่เกี่ยวข้อง พร้อมลำดับสิ่งที่ควรทำ
ถมดินในที่ของตัวเองได้ แต่มีหน้าที่ต่อเพื่อนบ้าน
เจ้าของที่ดินถมดินในที่ของตนได้ แต่กฎหมายวางหน้าที่ไว้ไม่ให้การถมทำให้คนข้างเคียงเดือดร้อน กฎหมายหลักคือพระราชบัญญัติการขุดดินและถมดิน พ.ศ. 2543 ซึ่งให้ความหมายของการถมดินว่า การกระทำใด ๆ ต่อดินหรือพื้นดินเพื่อให้ระดับดินสูงขึ้นกว่าเดิม (มาตรา 4)
กฎหมายนี้ไม่ได้ใช้ทั่วประเทศ แต่ใช้ในเขตเทศบาล กรุงเทพมหานคร เมืองพัทยา เขตองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่นที่รัฐมนตรีประกาศในราชกิจจานุเบกษา บริเวณที่มีพระราชกฤษฎีกาให้ใช้กฎหมายควบคุมอาคาร และเขตผังเมืองรวม (มาตรา 3) ผู้บังคับใช้คือเจ้าพนักงานท้องถิ่น เช่น นายกเทศมนตรี ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร นายกเมืองพัทยา หรือผู้บริหารองค์การบริหารส่วนตำบล ถ้าไม่แน่ใจว่าที่ดินอยู่ในเขตที่กฎหมายนี้ใช้บังคับหรือไม่ ให้ถามท้องถิ่นที่ที่ดินตั้งอยู่ ส่วนสิทธิตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่อธิบายด้านล่างใช้ได้ทุกพื้นที่
หน้าที่ของคนที่ถมดิน

หน้าที่ตามกฎหมายขึ้นกับขนาดของเนินดิน คือดินที่สูงขึ้นจากการถม เมื่อเนินดินนั้นสูงกว่าระดับที่ดินของเจ้าของอื่นที่อยู่ข้างเคียง
| กรณี | หน้าที่ | ถ้าฝ่าฝืน |
|---|---|---|
| เนินดินมีพื้นที่ไม่เกิน 2,000 ตารางเมตร หรือไม่เกินพื้นที่ที่ท้องถิ่นประกาศ | จัดให้มีการระบายน้ำเพียงพอ ไม่ให้เจ้าของที่ดินข้างเคียงหรือคนอื่นเดือดร้อน (มาตรา 26 วรรคหนึ่ง) | ค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 10,000 บาท (มาตรา 37) |
| เนินดินมีพื้นที่เกิน 2,000 ตารางเมตร หรือเกินพื้นที่ที่ท้องถิ่นประกาศ | แจ้งเจ้าพนักงานท้องถิ่นตามแบบที่กำหนด เมื่อแจ้งถูกต้องจะได้ใบรับแจ้งภายใน 7 วัน (มาตรา 26 วรรคสามและวรรคสี่) | ถมโดยไม่ได้รับใบรับแจ้ง จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 35) |
| ทั้งสองกรณี | ถมดินให้ถูกต้องตามกฎกระทรวงที่ออกตามกฎหมายนี้ (มาตรา 27) | ค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 30,000 บาท และวันละไม่เกิน 1,000 บาทตลอดเวลาที่ยังไม่ทำตาม (มาตรา 36) |
ข้อที่ควรรู้
- ท้องถิ่นประกาศพื้นที่ที่ต้องแจ้งให้เล็กกว่า 2,000 ตารางเมตรได้ แต่ใหญ่กว่านั้นไม่ได้ (มาตรา 26 วรรคสอง) จึงควรถามท้องถิ่นว่าในพื้นที่ของคุณใช้เกณฑ์เท่าไร
- การถมแปลงเล็กที่ไม่ต้องแจ้ง ยังมีหน้าที่ระบายน้ำเสมอ
- มาตรา 6 ให้รัฐมนตรีออกกฎกระทรวงกำหนดเรื่องอย่างความลาดเอียง ความสูง และระยะห่างตามชนิดดิน และวิธีป้องกันการพังทลายของดินหรือสิ่งปลูกสร้าง
- ค่าปรับเป็นพินัยตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการปรับเป็นพินัย พ.ศ. 2565 ไม่ใช่โทษทางอาญา ไม่มีการกักขังแทนค่าปรับ และไม่บันทึกเป็นประวัติอาชญากรรม ส่วนความผิดที่มีโทษจำคุกยังเป็นคดีอาญาตามเดิม
น้ำไหลจากที่สูงลงที่ต่ำ ไม่ใช่ข้ออ้างให้พ้นหน้าที่
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1339 ให้เจ้าของที่ดินต้องรับน้ำที่ไหลตามธรรมดาจากที่ดินซึ่งอยู่สูงกว่า เราจึงไม่ควรปิดทางน้ำที่ไหลผ่านตามธรรมชาติมาแต่เดิม แต่มาตรานี้พูดถึงน้ำที่ไหลตามธรรมดา ส่วนคนที่ถมดินจนสูงกว่าที่ดินข้างเคียงมีหน้าที่ตามกฎหมายถมดินให้จัดการระบายน้ำไม่ให้เพื่อนบ้านเดือดร้อนอยู่แล้ว การอ้างว่าน้ำไหลจากที่สูงลงที่ต่ำเป็นเรื่องธรรมชาติจึงไม่ได้ทำให้หน้าที่นั้นหมดไป
ไม่ต้องรอให้บ้านเสียหาย: ขอให้ท้องถิ่นเข้าตรวจ

มาตรา 29 ให้ผู้ที่ได้รับความเสียหาย หรือมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าอาจได้รับความเสียหาย จากการถมดินที่ไม่ถูกต้องตามกฎกระทรวง (มาตรา 27) ร้องขอต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นได้ เมื่อได้รับคำร้อง เจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องสั่งให้พนักงานเจ้าหน้าที่เข้าไปตรวจสถานที่ถมดินแล้วรายงานผล ถ้าพบว่าเกิดหรืออาจเกิดความเสียหาย เจ้าพนักงานท้องถิ่นมีอำนาจสั่งเป็นหนังสือให้ผู้ถมดินหรือเจ้าของที่ดิน
- หยุดการถมดิน
- จัดการป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น หรือ
- แก้ไขการถมดินนั้น
แปลว่าไม่ต้องรอให้น้ำท่วมบ้านหรือกำแพงพังก่อนจึงร้องขอ แต่ก็ไม่ได้แปลว่าท้องถิ่นจะออกคำสั่งทุกครั้งที่เห็นเพื่อนบ้านถมดินสูง คำสั่งขึ้นกับผลการตรวจในพื้นที่จริง ผู้ที่ไม่ทำตามคำสั่งให้หยุดมีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 40) ส่วนผู้ที่ไม่ทำตามคำสั่งให้ป้องกันหรือแก้ไขต้องเสียค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 30,000 บาท และวันละไม่เกิน 500 บาท (มาตรา 41)
ยื่นที่ไหน ติดต่อหน่วยงานช่างหรือโยธาของเทศบาลหรือ อบต. ที่ที่ดินตั้งอยู่ ในกรุงเทพมหานครติดต่อฝ่ายโยธาของสำนักงานเขต หรือแจ้งผ่านสายด่วน 1555 หรือ Traffy Fondue ถ้าเรื่องไม่คืบหน้า ศูนย์ดำรงธรรม สายด่วน 1567 เป็นอีกช่องทางหนึ่ง
เขียนคำร้องอย่างไร ทำเป็นหนังสือ ระบุที่ตั้งของที่ดินทั้งสองแปลง (และเลขโฉนดถ้ารู้) เริ่มถมเมื่อไร ที่ถมสูงกว่าที่ดินของเราประมาณเท่าไร และเกิดอะไรขึ้นเมื่อฝนตก แนบภาพถ่าย ขอให้ตรวจทั้งการระบายน้ำและการป้องกันดินพังทลาย แล้วขอเลขรับเรื่องเก็บไว้
ถ้ากำแพงเอียงหรือมีรอยร้าว ให้คนในบ้านอยู่ห่างจากแนวกำแพงไว้ก่อน แล้วแจ้งท้องถิ่นทันที อย่าเข้าไปขุดหรือรื้อดินในที่ของเพื่อนบ้านเอง เพราะอาจกลายเป็นฝ่ายถูกกล่าวหาว่าบุกรุกหรือทำให้เสียทรัพย์
เก็บหลักฐานตั้งแต่วันแรก
- ภาพถ่ายหรือวิดีโอระดับดินก่อนและหลังถม พร้อมวันที่
- ภาพน้ำหรือโคลนที่ไหลเข้ามาในวันที่ฝนตก และคราบน้ำบนผนังหรือรั้ว
- รอยร้าว กำแพงเอียง หรือทรัพย์สินที่เสียหาย พร้อมใบเสนอราคาหรือใบเสร็จค่าซ่อม
- ข้อความหรือหนังสือที่เคยแจ้งเพื่อนบ้าน และเลขรับเรื่องจากท้องถิ่น
ถ้าเพื่อนบ้านรบกวนด้วยเรื่องอื่น เช่น เสียง ควัน หรือกลิ่น อ่านวิธีร้องเรียนได้ในเพื่อนบ้านเสียงดัง ควัน กลิ่นรบกวน ทำอย่างไรดี
เรียกค่าเสียหายและฟ้องศาล
ถ้าการถมดินทำให้เดือดร้อนเกินที่ควรคิดหรือคาดหมายได้ว่าจะเป็นไปตามปกติและเหตุอันควร เจ้าของบ้านมีสิทธิตามมาตรา 1337 ที่จะให้ความเดือดร้อนนั้นสิ้นไป และเรียกค่าทดแทนได้ด้วย ถ้าทรัพย์สินเสียหายเพราะการกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ก็เรียกค่าสินไหมทดแทนฐานละเมิดตามมาตรา 420 ได้
- อายุความ สิทธิเรียกค่าเสียหายจากการละเมิดมีอายุความ 1 ปีนับแต่วันที่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ที่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน และไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันทำละเมิด (มาตรา 448)
- ไกล่เกลี่ยก่อน หลายเรื่องจบได้ด้วยการตกลงทำทางระบายน้ำหรือแนวกันดินร่วมกัน ขั้นตอนและที่ยื่นเรื่องอยู่ในบทความไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องศาลทำอย่างไร
ตัวอย่าง
คุณนิดามีบ้านชั้นเดียว ที่ดินติดกันเป็นที่ว่างของเพื่อนบ้านขนาด 1 ไร่ หรือ 1,600 ตารางเมตร เพื่อนบ้านถมดินทั้งแปลงให้สูงกว่าที่ดินของคุณนิดาประมาณ 1 เมตร โดยไม่ทำทางระบายน้ำ พอฝนตกหนัก น้ำปนโคลนไหลลอดรั้วเข้ามาในบ้าน และดินเริ่มดันรั้วจนเอียง
- พื้นที่ 1,600 ตารางเมตรไม่เกิน 2,000 ตารางเมตร ถ้าท้องถิ่นไม่ได้ประกาศเกณฑ์ที่เล็กกว่า เพื่อนบ้านไม่ต้องแจ้งก่อนถม แต่ต้องจัดการระบายน้ำให้เพียงพอ
- คุณนิดายื่นหนังสือขอให้ท้องถิ่นตรวจได้ทันทีโดยไม่ต้องรอให้รั้วล้ม ถ้าผลตรวจพบว่าการถมไม่ถูกต้องตามกฎกระทรวงและอาจเกิดความเสียหาย ท้องถิ่นสั่งให้ป้องกันหรือแก้ไขได้
- ค่าซ่อมรั้วและค่าทำความสะอาดบ้านตามใบเสร็จรวม 40,000 บาท เป็นค่าเสียหายที่ควรเรียกภายใน 1 ปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด
ถ้าคุณเป็นฝ่ายที่จะถมดิน
ก่อนถม ให้ถามท้องถิ่นว่าที่ดินอยู่ในเขตที่กฎหมายนี้ใช้บังคับหรือไม่ พื้นที่เท่าไรต้องแจ้ง และอยู่ในบริเวณห้ามถมดินหรือไม่ วางทางระบายน้ำและแนวป้องกันดินพังทลายก่อนเริ่มงาน ถ่ายภาพระดับดินเดิมเก็บไว้ และบอกเพื่อนบ้านล่วงหน้า สิ่งเหล่านี้ช่วยป้องกันข้อพิพาทได้ตั้งแต่ต้น
ปรึกษาทนายเรื่องการถมดินและเพื่อนบ้าน
ข้อพิพาทเรื่องถมดินขึ้นกับข้อเท็จจริงเฉพาะ เช่น ระดับดินเดิม แนวเขต ทางน้ำ และหลักฐานความเสียหาย ทนายช่วยร่างหนังสือถึงเพื่อนบ้านและท้องถิ่น และประเมินว่าควรฟ้องหรือไม่ บน Lawmanee คุณโพสต์เล่าเรื่องได้ฟรีเพื่อให้ทนายด้านที่ดินที่สนใจตอบกลับทางแชทของแพลตฟอร์ม หรือค้นหาทนายตามประเภทคดี จังหวัด และภาษา